Bài giảng Ngữ Văn 6 - Thực hành tiếng việt: Ẩn dụ - Nguyễn Thị Lan Phương

 THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
 ẨN DỤ
 Nguyễn Thị Lan 
 Phương I. Lí thuyết
1. Thế nào là ẩn dụ
a. Ví dụ
 “Người cha mái tóc bạc 
 đốt lửa cho anh nằm”
 - Hình ảnh “Người cha” chỉ Bác Hồ
 - Tác dụng : thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm của Bác 
 dành cho các chiến sĩ. b. Nhận xét
Ẩn dụ là gọi tên các sự vật, hoặc hiện tượng này bằng tên sự vật, 
hiện tượng khác có nét tương đồng với nhau có tác dụng nhằm 
tăng sức gợi hình, gợi cảm.
 * Sơ đồ ẩn dụ
 Quan hệ tương đồng
 A B 2. Các kiểu ẩn dụ
 Các kiểu ẩn dụ Ví dụ
1. Ẩn dụ phẩm chất “Người cha mái tóc bạc 
 đốt lửa cho anh nằm”
2. Ẩn dụ hình thức “Về thăm nhà Bác Làng Sen
 Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng”
3. Ẩn dụ cách thức “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”
4. Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “Trời nắng giòn tan” Phiếu bài tập số 1
Tìm từ láy trong những câu thơ dưới đây. Chỉ ra nghĩa và tác dụngcủa chúng đổi 
với việc thể hiện nội dung mà tác giả muốn biểu đạt?
a) Bàn tay mang phép nhiệm mẫu 
Chất chịu từ những dãi dầu đây thôi. 
 (Bình Nguyên) 
 ...
b) Nghẹn ngào thương mẹ nhiều hơn 
Rưng rưng từ chuyện giản đơn thường 
ngày. 
 (Định Nam Khương) 
 Phiếu bài tập số 1
Tìm từ láy trong những câu thơ dưới đây. Chỉ ra nghĩa và tác dụngcủa chúng đổi 
với việc thể hiện nội dung mà tác giả muốn biểu đạt?
a) Bàn tay mang phép nhiệm mẫu
Chất chịu từ những dãi dầu đây thôi. a. dãi dầu => Tác dụng: chỉ những 
 (Bình Nguyên) vất vả, gian khó, sớm khuya làm 
 lụng của người mẹ
b) Nghẹn ngào thương mẹ nhiều hơn b. rưng rưng=> Tác dụng: cảm xúc 
Rưng rưng từ chuyện giản đơn thường nghẹn ngào, xúc động của người 
ngày. con khi nghĩ về mẹ
 (Định Nam Khương) Phiếu bài tập số 2
 Tìm ẩn dụ trong những câu thơ dưới đây. Nêu tác dụng của các ẩn 
dụ đó đối với việc miêu tả sự vật và biểu cảm.
Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng 
À ơi này cái trăng vàng ngủ ngon 
À ơi này cải trăng tròn 
À ơi này cái trăng còn nằm nôi 
{ .} .........................................
A ơi này cái mặt trời bé .......................................................
 (Bình Nguyên) .......................................................
 .. Phiếu bài tập số 2
 Tìm ẩn dụ trong những câu thơ dưới đây. Nêu tác dụng của các ẩn 
dụ đó đối với việc miêu tả sự vật và biểu cảm.
Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng
À ơi này cái trăng vàng ngủ ngon Ẩn dụ trong câu: ” cái trăng vàng”, ” 
 cái trăng tròn”, ” cái trăng” => ẩn dụ 
À ơi này cải trăng tròn
 chỉ em bé
À ơi này cái trăng còn nằm nôi - Tác dụng: thể hiện tình cảm yêu 
{ .} thương, quý trọng, con là điều tốt đẹp 
A ơi này cái mặt trời bé quý giá nhất trần đời của mẹ, từ đó 
 (Bình Nguyên) thể hiện tình yêu của mẹ dành cho 
 con Phiếu bài tập số 3
 Trong cụm từ và các tục ngữ (in đậm) dưới đây, biện 
 pháp ẩn dụ được xây dựng trên cơ sở so sánh ngầm giữa 
 những sự vật, sự việc nào?
a) Ru cho cát khuyết tròn đầy 
Cái thương cái nhở nặng ngày xa nhau. 
(Bình Nguyên) 
b) Ăn quả nhớ kế trồng cây. 
(Tục ngữ) 
c) Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng. 
(Tục ngữ) 
 Phiếu bài tập số 3
 Trong cụm từ và các tục ngữ (in đậm) dưới đây, biện 
 pháp ẩn dụ được xây dựng trên cơ sở so sánh ngầm giữa 
 những sự vật, sự việc nào?
a) Ru cho cát khuyết tròn đầy
Cái thương cái nhở nặng ngày xa nhau. a. ” Cái khuyết tròn đầy” => ẩn dụ 
(Bình Nguyên) cho em bé mụ mẫm, đáng yêu
b) Ăn quả nhớ kế trồng cây. b. “Ăn quả” so sánh ngầm với hình ảnh 
(Tục ngữ) nói về những người hưởng thành quả. 
 “trồng cây” so sánh ngầm với hình ảnh 
 nói về những người làm ra thành quả cho 
 người hưởng thụ.
 + “Mực” : so sánh ngầm với những môi 
c) Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng. trường, những phần tử xấu xa, tiêu cực 
(Tục ngữ) trong cuộc sống.
 + “Đèn” : so sánh ngầm với những điều 
 tốt đẹp, tích cực. Viết một đoạn văn ngắn khoảng 4-5 dòng 
về chủ đề tình cảm gia đình trong đó có sử 
 dụng ít nhất 1 phép ẩn dụ CỦNG CỐ, MỞ RỘNG
Em hãy tìm các câu thơ, câu văn có sử dụng biện 
 pháp tu từ ẩn dụ? Trân trọng cảm ơn!