Bài giảng Ngữ Văn 9 - Bài 2: Truyện thơ Nôm - Đọc hiểu văn bản: Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga

 Bài 2. Truyện thơ Nôm
 Đọc hiểu văn bản
Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
 (Trích Truyện Lục Vân Tiên)
 - Nguyễn Đình Chiểu - I. 
ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG 1. Đọc, chú thích
 a. Đọc Vân Tiên ghé lại bên đàng, Thưa rằng: “Tôi thiệt người ngay,
 Bẻ cây làm gậy, nhằm làng xông vô. Sa cơ nên mới lầm tay hung đồ.
 Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ! Trong xe chật hẹp khôn phô,
 Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.” Cúi đầu trăm lạy, cứu cô tôi cùng.”
 Phong Lai mặt đỏ phừng phừng: Vân Tiên nghe nói động lòng,
 “Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây. Đáp rằng: “Ta đã trừ dòng lâu la.
 Trước gây việc dữ tại mầy, Khoan khoan ngồi đó chớ ra,
 Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.” Nàng là phận gái, ta là phận trai.
 Vân Tiên tả đột hữu xông, Tiểu thư con gái nhà ai,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang. Đi đâu nên nỗi mang tai bất kỳ.
 Lâu la bốn phía vỡ tan, Chẳng hay tên họ là chi?
Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay. Khuê môn phận gái việc gì đến đây?
 Phong Lai trở chẳng kịp tay, Trước sau chưa hãn dạ nầy,
 Bị Tiên một gậy thác rày thân vong. Hai nàng ai tớ, ai thầy nói ra?”
 Dẹp rồi lũ kiến chòm ong, Thưa rằng: “Tôi Kiều Nguyệt Nga,
 Hỏi: “Ai than khóc ở trong xe này?” Con này tì tất tên là Kim Liên. Quê nhà ở quận Tây Xuyên, Hà Khê qua đó cũng gần,
 Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê. Xin theo cùng thiếp đền ơn cho chàng.
 Sai quân đem bức thư về, Gặp đây đương lúc giữa đàng,
 Rước tôi qua đó định bề nghi gia. Của tiền không có, bạc vàng cũng không.
 Làm con đâu dám cãi cha, Gẫm câu báo đức thù công,
 Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành! Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi.”
 Chẳng qua là sự bất bình, Vân Tiên nghe nói liền cười:
Hay vầy cũng chẳng đăng trình làm chi. “Làm ơn há dễ trông người trả ơn.
 Lâm nguy chẳng gặp giải nguy, Này đà rõ đặng nguồn cơn,
 Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi. Nào ai tính thiệt so hơn làm gì?
 Trước xe quân tử tạm ngồi, Nhớ câu kiến ngãi bất vi,
 Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa: Làm người thế ấy cũng phi anh hùng.”
 Chút tôi liễu yếu đào thơ, (Theo Truyện Lục Vân Tiên, trong Nguyễn 
 Giữa đường lâm phải bụi dơ đã phần. Đình Chiểu, Toàn tập, tập I, NXB Đại học 
 và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 1980) 1. Đọc, chú thích
 b. Chú thích
 Chuẩn bị ở nhà:
 - Chia lớp thành 4 nhóm Chú 
 - Các nhóm chọn một đoạn 
 văn bản có chú thích quan thích 
 trọng. 
 Trình bày: Mỗi học sinh trong 
 nhóm sẽ đóng vai là một chú sống
 thích, trình bày về ý nghĩa, 
 nội dung của chú thích đó. 2. Tìm hiểu chung
 a. Tác giả
 HOẠT ĐỘNG NHÓM
 Hãy comments, phát biểu những 
 thông tin em biết về cuộc đời và 
 sự nghiệp của tác giả “Nguyễn 
 Đình Chiểu” để hoàn thành “Bảng 
 giới thiệu thông tin” của ông. 2. Tìm hiểu chung
 a. Tác giả
 * Cuộc đời
 Trước 1859
 - 1843 : Đỗ Tú Tài
 - 1849 : Mẹ mất bỏ thi Chịu tang bị mù bị bội hôn
 - Sau đó về Gia Định mở trường dạy học, bốc thuốc, sáng tác thơ văn 2. Tìm hiểu chung
 a. Tác giả
 * Cuộc đời
 Sau 1859
 - Tham gia cuộc kháng chiến chống Pháp
 - Sáng tác thơ văn phục vụ kháng chiến
 - Thực dân Pháp dụ dỗ kiên quyết không 
 hợp tác
 Khi ông mất
 - Cánh đồng Ba Tri (Bến Tre) rợp trắng khăn tang 2. Tìm hiểu chung
 a. Tác giả
 * Sự nghiệp sáng tác
 - Trước 1858: viết với chủ đề đạo đức 
 nhân dân: Lục Vân Tiên 
 - Sau 1858: viết về đề tài yêu nước 
 chống Pháp: Chạy giặc, Dương từ hà mậu, 
 Ngư tiều y thuật vấn đáp,Văn tế nghĩa sĩ 
 Cần Giuộc (1859), Văn tế vong hồn dân 
 lục tỉnh (1873) 2. Tìm hiểu chung
 b. Tác phẩm
 Truyện Lục Vân Tiên
- Thể loại: - Thời gian sáng - Dung lượng: - Hình thức lưu 
truyện thơ tác: khoảng đầu 2082 câu thơ truyền: sinh hoạt 
Nôm những năm 50 của lục bát văn hóa dân gian 
 thế kỉ XIX (hát, kịch ) Phần thứ nhất
 GẶP GỠ
Kể chuyện Lục Vân Tiên từ giã thầy 
xuống núi dự thi. Trên đường về quê thì 
gặp giặc cướp. Chàng một mình đánh tan 
bọn chúng, cứu được Kiều Nguyệt Nga. 
Sau khi gặp cha mẹ, Vân Tiên lên đường 
đi thi, ghé thăm Võ Công, người đã hứa gả 
con gái cho chàng. Chàng gặp và kết bạn 
với Vương Tử Trực, cùng tới kinh đô, gặp 
Trịnh Hâm, Bùi Kiệm. Thấy Vân Tiên tài 
cao, Trịnh Hâm và Bùi Kiệm đem lòng 
ghen ghét. Phần thứ hai
 LƯU LẠC Kể việc khi vào trường thi, Vân Tiên nhận được tin 
 mẹ mất, liền bỏ thi về quê chịu tang. Chàng khóc 
 mẹ, mù cả hai mắt, lại bị Trịnh Hâm lừa, đẩy xuống 
 sông. Nhờ giao long dìu vào bờ, chàng được gia 
 đình ông Ngư cưu mang. Sau đó, chàng bị cha con 
 Võ Công hãm hại, đem bỏ vào hang núi, rồi được 
 Du thần và ông Tiều cứu giúp. Kiều Nguyệt Nga 
 sau khi nghe tin Lục Vân Tiên chết, nàng thề thủ 
 tiết thờ chàng. Thái sư đương triều hỏi nàng cho 
 con trai không được, bèn tâu vua bắt nàng cống cho 
 nước Ô Qua. Nguyệt Nga nhảy xuống sông tự vẫn 
 được Phật Bà Quan Âm cứu sống rồi bị Bùi Kiệm 
 ép làm vợ, khiến nàng bỏ trốn vào rừng. Phần thứ ba
 ĐOÀN TỤ
Kể việc Lục Vân Tiên được tiên cho 
thuốc nên mắt sáng lại. Chàng đỗ 
Trạng nguyên và được nhà vua cử đi 
đánh giặc Ô Qua. Đánh tan giặc, Vân 
Tiên bị lạc trong rừng và gặp Nguyệt 
Nga. Hai người được sum vầy, hạnh 
phúc 2. Tìm hiểu chung
 b. Tác phẩm
 Đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”
 - Vị trí: Phần đầu truyện 
 - Nội dung: Kể về câu chuyện Lục Vân Tiên đánh cướp cứu 
 người trên đường đi thi. 2. Tìm hiểu chung
 b. Tác phẩm
 Đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”
- Bố cục: 
 + Phần 1 (14 dòng đầu): Lục Vân Tiên đánh tan bọn cướp cứu 
 Kiều Nguyệt Nga
 + Phần 2 (còn lại): cuộc trò chuyện ân tình giữa Lục Vân Tiên 
 và Kiều Nguyệt Nga
 Bố cục có sự thống nhất mang tính NHÂN QUẢ II. 
TÌM HIỂU CHI TIẾT 1. Nhân vật a. Các nhân vật trong truyện
- Lục Vân Tiên
- Kiều Nguyệt Nga Nhân vật chính nghĩa
- Kim Liên (người hầu của Nguyệt Nga)
- Bọn cướp Phong Lai Nhân vật phi nghĩa
 Nhân vật chia 2 tuyến đối lập nhau, phân chia một cách 
 rõ rệt, không có nhân vật trung gian
 Đặc trưng của truyện thơ Nôm b. Nhân vật Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga
- Tình huống: Kiều Nguyệt Nga gặp nạn Lục Vân Tiên cứu giúp
 - Vòng 1: Hoá thân
 Em hãy hoá thân thành 2 nhân vật và nhận xét về đối phương (tính cách)
 Hình thức: đối thoại trực tiếp, chia lớp thành 2 nhóm lớn 
 + Hoá thân Kiều Nguyệt Nga nhận xét về Lục Vân Tiên
 + Hoá thân Lục Vân Tiên nhận xét Kiều Nguyệt Nga
 Thời gian: 10 phút
 Ví dụ:
 Kiều Nguyệt Nga: qua sự việc vừa rồi, thiếp thấy chàng thật dũng cảm, tài 
 giỏi, văn võ song toàn .
 - Vòng 2: Người phán xử
 Nêu cảm nghĩ chung về nhân vật và câu chuyện Lục Vân Tiên cứu Kiều 
 Nguyệt Nga