Bài giảng Ngữ Văn 9 - Bài 27: Ôn tập Tiếng Việt

 NỘI DUNG ÔN TẬP
 LIÊN NGHĨA
 CÁC KẾT TƯỜNG
 THÀNH CÂU MINH
KHỞI 
 PHẦN VÀ VÀ
 NGỮ
 BIỆT LIÊN HÀM
 LẬP KẾT Ý
 ĐOẠN I. KHỞI NGỮ VÀ CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP Khởi ngữ là gì ?
 A. Thành phần câu đứng trước chủ ngữ. 
 B. Thành phần câu dùng để nêu lên đối 
 tượng được nói đến trong câu. 
 C. Thành phần câu nêu lên đặc điểm của 
đối tượng được nói đến ở vị ngữ.
 D. Thành phần câu đứng trước chủ ngữ 
 dùng để nêu lên đề tài được nói đến 
 trong câu. Thành phần biệt lập là gì ?
A.Bộ phận đứng trước chủ ngữ, nêu sự 
 việc được nói đến trong câu.
B. Bộ phận không tham gia vào việc diễn
 đạt nghĩa sự việc của câu.
C. Bộ phận tách khỏi chủ ngữ, vị ngữ ; 
 chỉ thời gian, địa điểm được nói đến 
 trong câu. Điền từ thích hợp để hoàn thành các
 khái niệm sau :
a) ..Tình thái thành phần biệt lập, được dùng 
 để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự 
việc được nói đến trong câu.
 b) .Cảm thán là thành phần biệt lập được dùng 
để bộc lộ tâm lí của người nói. 
 c) Gọi đáp là thành phần biệt lập dùng để 
tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp.
 d) .làPhụ chú thành phần biệt lập dùng để bổ 
sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu. I. KHỞI NGỮ VÀ CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
1. Hãy cho biết những từ ngữ in nghiêng trong các đoạn 
trích sau đây là thành phần gì của câu. Ghi kết quả phân 
tích vào bảng tổng kết.
a/ Xây cái lăng ấy cả làng phục dịch, cả làng gánh gạch, 
làm phu hồ cho nó. (Kim Lân, Làng)
 Khởi Thành phần biệt lập
 ngữ
 Tình thái Cảm thán Gọi - đáp Phụ chú
 Xây 
 cái 
 lăng 
 ấy I. KHỞI NGỮ VÀ CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
b/ Tim tôi cũng đập không rõ. Dường như vật duy nhất vẫn 
bình tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng 
hồ.
 (Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
 Khởi Thành phần biệt lập
 ngữ Tình thái Cảm thán Gọi - đáp Phụ chú
 Xây Dường 
 cái như
 lăng 
 ấy I. KHỞI NGỮ VÀ CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
c/ Đến lượt cô gái từ biệt. Cô chìa tay ra cho anh nắm, cẩn 
trọng, rõ ràng như người ta cho nhau cái gì chứ không phải 
là cái bắt tay. Cô nhìn thẳng vào mắt anh - những người con 
gái sắp xa ta, biết không bao giờ gặp ta nữa, hay nhìn ta 
như vậy. (Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ sa Pa)
 Khởi Thành phần biệt lập
 ngữ Tình thái Cảm thán Gọi - đáp Phụ chú
 Những người 
 Xây Dường 
 con gái sắp xa 
 cái như
 ta, biết không 
 lăng 
 bao giờ gặp ta 
 ấy
 nữa, hay nhìn 
 ta như vậy I. KHỞI NGỮ VÀ CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
d/ - Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ. Đi bốn 
năm hôm mới lên đến đây, vất vả quá !
 (Kim Lân, Làng)
 Khởi Thành phần biệt lập
 ngữ Tình thái Cảm thán Gọi - đáp Phụ chú
 Những người 
 Xây Dường vất vả Thưa con gái sắp xa 
 cái như quá ông ta, biết không 
 lăng bao giờ gặp ta 
 ấy nữa, hay nhìn 
 ta như vậy Bài tập bổ sung :Các từ ngữ in đậm dưới đây là thành 
 phần nào trong số các thành phần câu đã học ?
 a)Vâng! Ông giáo dạy phải ! Đối với chúng 
 Tình thái
 mình thế thì là sướng thật. ( Nam Cao )
 b) Chúng tôi, mọi người – kể cả anh đều tưởng
Cảm thán
 con bé sẽ đứng yên đó thôi.( Ng.Quang Sáng )
 c) Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được nên 
 Gọi đáp
 anh phải cười vậy thôi. ( Ng.Quang Sáng )
 d) Trời ơi, chỉ còn có năm phút.
 Khởi ngữ
 ( Nguyễn Thành Long )
 e) Bác này ! Lúc nào chúng ta lại trở về nhỉ ?
 Phụ chú
 ( Lỗ Tấn ) Viết một đoạn văn ngắn giới thiệu truyện 
ngắn “ Bến quê ” của Nguyễn Minh Châu, 
trong đó có ít nhất một câu chứa thành 
phần khởi ngữ và một câu chứa thành 
phần tình thái. “Bến quê” là câu chuyện kể về cuộc đời riêng của một con người . 
Nhưng trong cuộc sống hôm nay, dường như chúng ta có thể dễ 
dàng bắt gặp ở đâu đó một số phận giống như hoặc gần giống như 
số phận của nhân vật Nhĩ. Những suy ngẫm, chiêm nghiệm của 
Nhĩ về vẻ đẹp bình dị , đích thực của cuộc sống làm người đọc 
không khỏi day dứt, suy tư Nhân vật ấy, chúng ta sẽ có những 
sự đồng cảm sâu sắc Hình như : TP tình thái
 Nhân vật ấy : Khởi ngữ I. KHỞI NGỮ VÀ CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II. LIÊN KẾT CÂU VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN LIÊN KẾT CÂU VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN
LIÊN KẾT NỘI DUNG LIÊN KẾT HÌNH THỨC
 PHƯƠNG
LIÊN KẾT LIÊN KẾT PHÉP 
 TIỆN
 CHỦ ĐỀ LOGIC LIÊN KẾT
 LIÊN KẾT
 Các câu, Các câu, - Nối
 các đoạn các đoạn - Từ - Lặp
 hướng sắp xếp - Cụm từ - Thế
 - Đồng nghĩa
 vào chủ theo trình - Cấu trúc
 câu trái nghĩa và 
 đề chung tự hợp lí liên tưởng Nối các ý ở hai cột sau đây sao cho phù hợp 
 Phép lặp a) Phép liên kết dùng ở câu đứng sau những từ
 từ ngữ ngữ có tác dụng thay thế từ ngữ đã có ở câu
 trước đó.
 Phép nối b) Phép liên kết dùng các từ đồng nghĩa, trái nghĩa
 hoặc cùng trường liên tưởng với từ ngữ đã dùng 
 ở câu trước.
 Phép thế
 c) Phép liên kết dùng ở câu đứng sau các từ ngữ 
Phép đồng đã có ở câu trước đó.
 nghĩa, trái
 nghĩa và d) Phép liên kết dùng ở câu đứng sau các từ ngữ
 liên tưởng biểu thị quan hệ với câu trước đó .
 II. LIÊN KẾT CÂU VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN
 Hãy cho biết những từ ngữ in nghiêng trong các đoạn 
trích sau đây thể hiện phép liên kết nào ?
 a) Ở rừng mùa này thường như thế. Mưa. Nhưng mưa 
 đá. Lúc đầu tôi không biết. Nhưng rồi có tiếng lanh canh 
 gõ trên nóc hang. Có cái gì vô cùng sắc xé không khí 
 rtừng mảnh vụn. Gió. Và tôi thấy đau, ướt ở má. 
 Phép liên kết
 Lặp từ ngữ Đồng nghĩa, Thế Nối
 trái nghĩa và 
 liên tưởng
Từ ngữ nhưng, 
 tương nhưng 
 ứng rồi, và II. LIÊN KẾT CÂU VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN
 b) Từ phòng bên kia một cô bé rất xinh mặc chiếc áo 
 may ô con trai và vẫn còn cầm thu thu một đoạn dây sau 
 lưng chạy sang. Cô bé bên nhà hàng xóm đã quen với 
 công việc này. Nó lễ phép hỏi Nhĩ : “ Bác cần nằm xuống 
 phải không ạ ? ”. ( Những ngôi sao xa xôi )
 Phép liên kết
 Lặp từ ngữ Đồng nghĩa, Thế Nối
 trái nghĩa và 
 liên tưởng
Từ ngữ cô bé, nhưng, 
tương nó nhưng 
 ứng rồi, và II. LIÊN KẾT CÂU VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN
 Nhưng cái “com-pa” kia lấy làm bất bình lắm, tỏ vẻ khinh bỉ ,cười 
kháy tôi như cười kháy một người Pháp không biết đến Nã Phá 
Luân, một người Mĩ không biết đến Hoa Thịnh Đốn vậy ! Rồi nói :
 - Quên à ! Phải, bây giờ cao sang rồi thì để ý đâu đến bọn chúng 
tôi nữa !
Tôi hoảng hốt, đứng dậy nói :
- Đâu có phải thế ! Tôi ( Cố hương )
 Phép liên kết
 Lặp từ Đồng nghĩa, trái Thế Nối
 ngữ nghĩa và liên tưởng
 Từ cô bé, nó nhưng, 
 ngữ nhưng 
tương rồi, và
 thế 
 ứng BT 3: 
 Đọc đoạn văn viết về truyện ngắn “ Bến 
 quê ” của Nguyễn Minh Châu và chỉ rõ sự 
 liên kết về nội dung, hình thức giữa các 
 câu trong đoạn văn ( Lưu ý các từ ngữ in 
 nghiêng )
 “Bến quê ” là truyện ngắn trong tập truyện cùng tên của 
Nguyễn Minh Châu. Về nội dung, tác phẩm chứa đựng 
những suy ngẫm, trải nghiệm sâu sắc của nhà văn về con 
người và cuộc đời ; thức tỉnh ở mọi người sự trân trọng 
những vẻ đẹp và giá trị bình dị, gần gũi của gia đình, của quê 
hương. Về nghệ thuật, truyện ngắn nổi bật ở sự miêu tả tâm 
lí tinh tế, nhiều hình ảnh giàu tính biểu tượng, cách xây dựng 
tình huống, trần thuật theo dòng tâm trạng của nhân vật. 
Chắc chắn, “Bến quê” sẽ có sức neo đậu lâu bền trong tâm 
hồn người đọc chúng ta.