Bài giảng Ngữ Văn 9 - Bài 28: Những ngôi sao xa xôi

 Lê Minh Khuê
 ữ
Nh ng Ngôi Sao
 Xa Xôi
 Tổ 4 ộ • I. TÌM HIỂU CHUNG
N i Dung 1. Tác giả
 ọ 2. Tác phẩm
Bài H c • II. ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
 1. Hình tượng những cô gái thanh 
 niên xung phong – tổ trinh sát mặt 
 đường
 2. Nhân vật Phương Định
 • III. TỔNG KẾT I.TÌM HIỂU CHUNG
 1.Tác giả
 2.Tác phẩm I.Tác Giả
- Lê Minh Khuê là một trong những nhà văn tiêu biểu của nền văn học hiện đại Việt 
Nam. Năm 1965, bà gia nhập Thanh niên xung phong chống Mỹ và bắt đầu viết văn 
vào đầu những năm 70
- Ngoài việc viết văn, bà còn từng làm phóng viên cho báo đài
- Phong cách sáng tác:
 + Là một nhà văn chuyên viết truyện ngắn với một ngòi bút giàu nữ tính cùng với 
những nét miêu tả tinh tế và đặc sắc
 + Trước năm 1975, truyện ngắn của bà thường hướng về chiến tranh chủ yếu xoay 
quanh cuộc sống, chiến đầu của tuổi trẻ trên tuyến đường Trường Sơn chống Mỹ
 + Sau năm 1975, tác phẩm của bà bám sát những chuyển biến của đời sống xã hội 
và con người trên tinh thần đổi mới
 + Một số tác phẩm của bà: Cao điểm mùa hạ, Đoạn kết, Một chiều xa thành phố, MỞ RỘNG VỀ TÁC GIẢ
Lê Minh Khuê chuyên viết truyện ngắn và truyện vừa. 
Truyện của bà được dịch và xuất bản tại các nước Hoa 
Kỳ, Đức, Thụy Điển, Ý và Hàn Quốc.
Bên cạnh việc viết văn, Lê Minh Khuê từng là phóng viên 
báo Tiền phong, phóng viên Đài Phát thanh Giải phóng, 
phóng viên Đài Truyền hình Việt Nam, biên tập viên Nhà 
xuất bản Hội Nhà văn từ 1978 đến khi nghỉ hưu.
Bà có tên trong Từ điển Tiểu sử Văn học phần Southeast 
Asian Writers (các nhà văn Đông Nam Á) cùng với 5 nhà 
văn Việt Nam khác. 2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: truyện ngắn “ Những ngôi sao xa xôi ” được viết năm 1971, 
lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ diễn ra vô cùng ác liệt, lúc đó tác giả từng là chiến sĩ 
thanh niên xung phong ở Trường Sơn.
- Thuộc thể loại truyện ngắn, PTBĐ: tự sự + miêu tả + biểu cảm
- Bố cục: 3 phần
Phần 1: Từ đầu ... ngôi sao trên mũ Hoàn cảnh sống và làm việc của tổ trinh sát 
mặt đường
Phần 2: Tiếp ... tự bịa ra nữa Một lần phá bom Nho bị thương, cả tổ chăm sóc
Phần 3: Phần còn lại Sau phút hiểm nguy, niềm vui của cả tổ với cơn mưa bất 
chợt
-Tình huống truyện:
TH1: Khi Phương Định đi phá bom Bộc lộ tinh thần trách nhiệm, lòng dũng cảm
TH2: Chi tiết cơn mưa đá Bộc lộ tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, lạc quan, yêu đời 2. Tác phẩm
-Ý nghĩa nhan đề:
+ Những ngôi sao xa xôi” chỉ những ngôi sao tỏa sáng lấp lánh trên bầu trời đêm. Đó chính 
là biểu tượng cho vẻ đẹp vĩnh hằng của vũ trụ. 
+ Đặt trong nội dung câu chuyện, “Những ngôi sao xa xôi” trở thành hình ảnh ẩn dụ chỉ 
những cô gái thanh niên xung phong nơi núi rừng Trường Sơn xa xôi. Họ như những ngôi 
sao lặng lẽ tỏa sáng cho thế hệ trẻ noi theo. Họ chính là biểu tượng về phẩm chất cách mạng, 
tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, lạc quan, đầy trẻ trung, mơ mộng. “Những ngôi sao xa xôi” 
còn giúp thể hiện chủ đề tác phẩm. Đây là một nhan đề mang nét đặc trưng của văn học thời 
kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước. II.ĐỌC-HIỂU VĂN 
 BẢN II.ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng những cô gái thanh niên xung phong – tổ trinh 
 sát mặt đường: 
a. Những nét chung:
* Hoàn cảnh sống:
- Sống trong một cái hang, dưới chân cao điểm, giữa một vùng trọng điểm trên đường 
Trường Sơn
- Con đường bị đánh lở loét, hai bên đường không có lá xanh, thân cây bị tước khô cháy, 
đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay ầm ì xa dần
 Nguy hiểm, ác liệt, khó khăn
* Công việc:
- Chạy trên cao điểm giữa ban ngày, phơi mình giữa vùng trọng điểm
- Quan sát máy bay ném bom, đo khối lượng đất đá, đếm bom chưa nổ, khi cần thì phá 
bom
- Một ngày phá bom 5 lần, ngày nào ít: 3 lần
 Khó khăn, gian khổ đối mặt với cái chết II.ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng những cô gái thanh niên xung phong – tổ trinh 
 sát mặt đường: 
 - Họ có lòng yêu nước sâu sắc, sống có lí tưởng cao đẹp.
 - Tinh thần trách nhiệm cao với công việc, lòng dũng cảm, gan dạ không 
 sợ gian khổ hy sinh.
 - Họ có tâm hồn trong sáng, lạc quan, yêu đời.
 - Họ là những nữ thanh niên xung phong có tình đồng đội gắn bó, thân 
 thiết. II.ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
b. Nét riêng:
- Chị Thao:
 + Chị cả của tổ trinh sát mặt đường -> chị có nhiều kinh nghiệm sống và chiến 
đấu
 + Trong công việc: bình tĩnh, cương quyết và táo bạo
 + Thích làm đẹp, thích hát, nhưng hát không hay, say mê chép lời bài hát
 + Sợ máu và sợ vắt
- Nho:
 + Em út của tổ trinh sát
 + Ngoại hình nhỏ nhắn mảnh dẻ
 + Hồn nhiên, trong sáng, “ đòi ăn kẹo ”
 + Cứng cỏi mạnh mẽ rất bản lĩnh, dù bị thương nhưng không muốn đồng đội 
lo lắng II.ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
- Phương Định: Là đại diện các cô gái trẻ Hà Nội vào chiến trường tham 
 gia đánh giặc, tuy gian khổ nhưng vẫn giữ được cái phong cách riêng 
 của người Hà Nội, rất trữ tình và đáng yêu. 
- Là 1 cô học sinh thành phố, nhạy cảm và hồn nhiên, thích mơ mộng và 
 hay sống với nhg kỉ niệm của tuổi thiếu nữ vô tư về gia đình và về 
 thành phố của mình.
Chị Thao, Phương Định và Nho là những thanh niên xung phong 
 đại diện cho thế hệ trẻ anh hùng trên tuyến đường Trường Sơn 
 những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, họ là những cô gái 
 bình dị nhưng rất dũng cảm, kiên cường, đáng yêu. Nhà văn Lê Minh 
 Khuê đã bày tỏ sự ngưỡng mộ của mình đối với họ ậ ươ Đị
a.2. Khái quát Nhân: Nhận vật chính củ a tácv phẩm t– ng ườPhi kể chuyện xưng “ ngtôi ” -> Câu chuyệnnh được 
kể trở nên sinh động chân thật sâu sắc 
 Là một thành viên của tổ trinh sát mặt đường
b. Tính cách và phẩm chất:
 * Tâm hồn trong sáng, nhạy cảm, giàu cảm xúc
- Cô quan tâm tới ngoại hình bên ngoài: Luôn chăm chút cho ngoại hình và rất tự hào về một đôi 
mắt 
“ có cái nhìn sao mà xa xăm ”.
- Cô rất tự tin và tự hào về nét riêng của mình: Cái cổ cao kiêu hãnh như đài hoa loa kèn và tự 
đánh giá về ngoại hình của mình, thấy bản thân mình là một “ cô gái khá ”.
 Cô gái trẻ trung, đáng yêu
- Cô ý thức được những người xung quanh yêu quý mình: “ Không hiểu sao các anh pháo thủ và 
lái xe lại hay hỏi thăm tôi. Hỏi thăm hoặc viết những thư dài gửi đường dây, làm như ở cách 
nhau hàng nghìn cây số, mặc dù có thể chào nhau hàng ngày.”
 Tinh tế, nhạy cảm ậ ươ Đị
2.-Chỉ m ộtNhân cơn mưa đá bất ng ờ vkéo đến tđã đánhPh thức những kí ứcng kỉ niệm trong cô: Cônh nhớ về 
 những căn nhà nhỏ bên quảng trường thành phố; những khung cửa sổ, những ngôi sao trên 
 bầu trời Hà Nội,... Những kỉ niệm này đã nuôi dưỡng, sưởi ấm tâm hồn cô trong cuộc chiến 
 gian khổ và khốc liệt.
 Phương Định là một cô gái giàu cảm xúc và có một tâm hồn trong sáng, nhạy cảm
 * Trẻ trung, lạc quan, yêu đời:
 - Trong những khoảng thời gian không làm nhiệm vụ, cô thích hát để quên đi những căng 
 thẳng và thêm yêu đời: Cứ thuộc một nhịp điệu nào đó thì cô lại tự bịa ra lời bài hát để ngân 
 nga.
 - Phương Định thích những bài hát: “ Những bài hành khúc bộ đội hay hát trên những ngả 
 đường mặt trận. Tôi thích dân ca quan họ mềm mại, dịu dàng. Thích “ca chiu sa” của Hồng Quân 
 Liên Xô. Thích ngồi bó gối mơ màng: “Về đây khi mái tóc còn xanh xanh ”. Đó là dân ca ý trữ 
 tình ”
 Thích hát là một nét tâm lí thời đại – thời đại “ tiếng hát át tiếng bom ” trong tiếng hát áy có 
 ý thức về lí tưởng về quê hương, đất nước, về tình yêu tuổi trẻ, về khát vọng hòa bình ậ ươ Đị
2. Nhân v t Ph ng nh
 - Trong những khó khăn, gian khổ, sự khốc liệt của chiến tranh thì Phương Định và những 
 người đồng đội vẫn luôn cười đùa với nhau: “ Chúng tôi bị bom vùi luôn. Có khi bò trên 
 cao điểm về chỉ thấy hai con mắt lấp lánh. Cười thì hàm răng trắng lóa trên khuôn mặt 
 nhem nhuốc. Những lúc đó, chúng tôi gọi nhau là “những con quỷ mắt đen”.” ; “ Ban đêm 
 chúng tôi được ngủ. Nhưng mấy đêm nay thì chịu. Đứa nào cũng leo tót lên trọng điểm, 
 cầm xẻng xúc, nói vài câu buồn cười với một anh lái xe nào đó.”
 Xua tan đi sự mệt mỏi trong công việc, giảm bớt sợ ác liệt nơi chiến trường
 - Có nghĩ tới cái chết: “ Nhưng mội cái chết mờ nhạt, không cụ thể ”
 Niềm tim, hi vọng vào sự sống ậ ươ Đị
*2. Gắn bó, Nhânyêu thương đồng độ i:v t Ph ng nh
- Phương Định giành hết tình cảm trân trọng gợi ca ngưỡng mộ giành cho những người lính – 
những người chiến sĩ “Thực tình trong suy nghĩ của tôi, những người đẹp nhất, thông minh, 
can đảm và cao thượng nhất là những người mặc quân phục, có ngôi sao trên mũ. ”
- Phương Định giành hết sự yêu thương cho Nho và Thao những người chung tổ trinh sát mặt 
đường
- Cảnh Phương Định chăm sóc Nho khi Nho bị thương
 “ Tôi moi đất, bế Nho đặt lên đùi mình ”
 “ Tôi rửa cho Nho bằng nước đun sôi trên bếp than ”
 “Tôi tiêm cho Nho ”
 “Tôi pha sữa cho nó trong cái ca sắt ”
 Hành động rất cẩn thận và chu đáo 
 Thể hiện sự quan tâm lo lắng như tình ruột thịt
 Tình đồng chí bằng tình cảm gia đình ậ ươ Đị
 * Tinh2. th ần Nhândũng cảm, kháng chi ếvn của mộtt ng ườPhi lính: ng nh
- Phương Định là một cô gái Hà Nội đã xung phong vào chiến trường sẵn sàng chiến đấu, hi sinh. 
Bản than sự lên đường ấy đã là một sự dũng cảm
- Sự dũng cảm của Phương Định thể hiện ở công việc hằng ngày của cô ở trên chiến trường, chạy 
trên cao điểm cả ngày lẫn đêm, công việc nguy hiểm gian khổ
 Phương Định cùng với những đồng đội luôn hoàn thành xuất sắc
-Trong một lần phá bom: 
+ Quang cảnh: vắng lằng, xơ xác, đất nóng, khói đen che đi người từ xa => ẩn chứa 
sự nguy hiểm
 + Tâm trạng, hành động của Phương Định khi phá bom: Kiên cường, hiên ngang, 
giàu lòng tự trọng “ Tôi sẽ không đi khom. ”
 + Hành động phá bom: cẩn thận, tỉ mỉ, dứt khoát, thuần thục, nhanh chóng: “dùng 
xẻng nhỏ ”, “Tôi cẩn thận bỏ .”, “Tôi khỏa đất ”
 ậ ươ Đị
*2. Sẵn sàng Nhân chiến đấu, sẵn sàng hiv sinh t Ph ng nh
“ Tôi có nghĩ tới cái chết. Nhưng một cái chết mờ nhạt không cụ thể ”
Kết quả: Bom đã được phá
 Tinh thần dũng cảm, vô song
 Vẻ đẹp anh hùng của một người lính
3. Tiểu kết về nhân vật Phương Định:
- Nhân vật Phương Định được miêu tả ở các khía cạnh: hoàn cảnh sống, công việc, tính cách 
phẩm chất, tâm lí. Nhân vật được đặt trong tình huống cụ thể đặc biệt là trong một cảnh phá 
bom
- Phương Định là một đại diện tiêu biểu cho một thế hệ trẻ anh hùng trong thời kì kháng chiến
- Nhà văn Lê Minh Khuê đã ngợi ca, khâm phục nhân vật ệ ậ
4. Ngh thu t
 - Nghệ thuật xây dựng nhân vật
 - Tạo tình huống đặc sắc, lựa chọn chi tiết 
 tiêu biểu
 - Ngôn ngữ truyện: trong sáng, mộc mạc, giản 
 dị III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật:
Những ngôi sao xa xôi là truyện ngắn đặc sắc trong cách nhà văn tạo tình huống 
truyện ngoài ra tác giả cũng rất thành công trong nghệ thuật xây dựng nhân vật 
nhất là miêu tả tâm lí nhân vật. Đặc biệt nhất chính là ngôn ngữ truyện, đó là 
ngôn ngữ sinh động, tự nhiên, trong sáng có nhiều giọng điệu khi kể về chuyện vì 
tác giả chọn người kể là nhân vật Phương Định-xưng ''tôi'' ở ngôi thứ nhất ... Tất 
cả đó đã giúp nhà văn Lê Minh Khuê khắc họa được vẻ đẹp của nhân vật Phương 
Định- một vì sao sáng lung linh, rạng ngời nổi lên giữa hiện thực khốc liệt của 
chiến tranh.
2. Nội dung:
Truyện "Những ngôi sao xa xôi" của Lê Minh Khuê ca ngợi vè đẹp tâm hồn của ba 
cô gái thanh niên xung phong trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt: tâm hồn trong 
sáng, mơ mộng, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh 
nhưng rất hồn nhiên, lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trên 
tuyến đường Trường Sơn. Đó chính là hình ảnh đẹp, tiêu biểu về thế hệ trẻ Việt 
Nam trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.