Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài 4: Hài kịch và truyện cười - Thực hành tiếng việt: Nghĩa tường minh và nghĩa hàm ổn

 CÂU HỎI 1 BẮTBẮT 
 ĐẦUĐẦU
 Điền từ vào dấu ba chấm để hoàn thiện khái niệm sau: 
 nghĩa tường minh của câu là nội dung thông báo được 
 diễn đạt...bằng các từ ngữ trong câu.
Đáp án: 
 Trực tiếp CÂU HỎI 2 BẮTBẮT 
 ĐẦUĐẦU
 Nghĩa hàm ẩn của câu là nội dung thông 
 báo được suy ra từ đâu?
Đáp án: 
 Nghĩa tường minh và ngữ cảnh CÂU HỎI 3 BẮTBẮT 
 ĐẦUĐẦU
 Câu tục ngữ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” có 
 nghĩa tường minh là gì?
Đáp án: 
 Khi ăn quả, ta phải nhớ đến người trồng cây CÂU HỎI 4 BẮTBẮT 
 ĐẦUĐẦU
 Câu tục ngữ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” có 
 nghĩa hàm ẩn là gì?
Đáp án: 
 Khi hưởng thụ thành quả nhất định, cần biết ơn 
 người tạo ra thành quả đó CÂU HỎI 5 BẮTBẮT 
 ĐẦUĐẦU
 Nghĩa hàm ẩn được sử dụng trong đời sống và trong 
 tác phẩm văn học có hiệu quả như thế nào?
Đáp án: 
 Diễn tả nội dung tế nhị hoặc tăng hiệu quả giao tiếp 1. Nghĩa tường minh
- Là nội dung thông báo được diễn đạt 
trực tiếp bằng các từ ngữ trong câu.
- Người nghe, người tham gia hội thoại 
có thể hiểu trực tiếp nghĩa của câu 
nói/câu thoại. 2. Nghĩa hàm ẩn
- Là nội dung thông báo được suy ra từ 
nghĩa tường minh và ngữ cảnh..
- Nghĩa hàm ẩn thường sử dụng trong đời 
sống và trong tác phẩm văn học khi diễn tả 
những nội dung tế nhị hoặc tăng hiệu quả 
giao tiếp. Bài 1: Xác định nghĩa hàm ẩn của những câu 
dưới đây:
a) Nói thật với ông: chú em rể tôi vừa trúng Chủ 
tịch huyện, chú ấy nể tôi lắm. (Lưu Quang Vũ)
b) Thằng cha lang băm nào cho anh đơn mua cái 
kính này thế? (Nê-xin)
c) Cậu phải đi khám bệnh viện nhà nước xem sao! 
(Nê-xin) Ví dụ Lời của nhân vật Nghĩa hàm ẩn
 Tôi có một chỗ dựa đáng tin cậy, đó là một 
 a Ông Nha người thân có chức quyền cao ở huyện (chủ tịch 
 huyện)
 Vị bác sĩ trước đó đã khám mắt, kê đơn cho 
 Ông bác sĩ khám mắt 
 b nhân vật “tôi” là một thầy lang dốt, chữa bậy để 
 cho nhân vật “tôi” kiếm tiền.
 Lời khuyên của một Bệnh viện nhà nước có nhiều bác sĩ giỏi, có 
 c “người bạn thân” đối chất lượng khám chữa bệnh tốt hơn các cơ sở y 
 với nhân vật “tôi” tế tư nhân. Bài 2: Đọc đoạn văn dưới đây (trích tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố) và 
thực hiện các yêu cầu nêu sau đó:
 Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
 - Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa 
thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường 
nhịn cho u. 
 Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng 
luống cuống:
 - Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
 Điểm thêm một giây nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
 - Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
a. Nêu nghĩa hàm ẩn của những câu in đậm. Vì sao chị Dậu không dám nói 
thẳng với con mà phải dùng câu có nghĩa hàm ẩn?
b. Nghĩa hàm ẩn trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn? Vì sao chị Dậu phải 
nói rõ hơn như vậy? Câu mang nghĩa hàm ẩn: (1) 
“Con chỉ được ăn ở nhà bữa 
này nữa thôi” và (2) “Con sẽ 
ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài”
 Đều có nghĩa “Mẹ đã phải 
bán con cho nhà cụ Nghị 
thôn Đoài”
(1): Nghĩa hàm ẩn được diễn 
đạt một cách xa xôi (chưa rõ)
(2): Được diễn đạt rõ hơn Bài 2
a. Vì chị Dậu quá thương con, b. Nghĩa hàm ẩn trong câu sau rõ 
không nỡ nói ra điều quá đau lòng hơn. Chị phải nói như vậy vì thấy 
với mình và với cái Tí cái Tí chưa hiểu ý nghĩa câu nói 
 trước đó của mình Điều kiện có hàm ý
 (1)
Có ý thức đưa ra hàm ý
 (2)
 Có năng lực giải đoán 
 hàm ý Bài 3
 Tục ngữ Nghĩa hàm ẩn
a. Cái nết đánh chết cái đẹp 1. Việc làm ra thóc gạo vô cùng vất vả, khó 
 nhọc
b. Một hạt thóc vàng chín giọt mồ 2. Có danh tiếng tốt quan trọng hơn có nhiều 
hôi của cải, tiền bạc.
c. Một điều nhịn chín điều lành 3. Cái đẹp về đạo đức có giá trị hơn cái đẹp bề 
 ngoài
d. Một nghề cho chín còn hơn chín 4. Nhẫn nhịn sẽ giúp tránh được những điều 
nghề không hay
e. Tốt danh hơn lành áo 5. Thành thạo, tinh thông một nghề còn hơn 
 biết nhiều nghề không đến nơi đến chốn • Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng
• Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ Thực hành viết đoạn 
 văn nêu cách hiểu về 
• Giấy rách phải giữ lấy lề.
 câu tục ngữ mà mình 
• Tốt gỗ hơn tốt nước sơn. thích và rút ra bài học 
 từ câu tục ngữ đó.
• Có công mài sắt có ngày nên kim
• Uống nước nhớ nguồn. Bài mẫu
 “Tục ngữ Việt Nam có nhiều câu mang ý nghĩa giáo dục rất 
sâu sắc. Một trong số đó là câu tục ngữ em rất yêu thích: Có công 
mài sắt có ngày nên kim. Từ nghĩa tường minh (Nếu chịu khó mài 
thì có thể biến một thanh sắt thành một chiếc kim), có thể suy ra 
nghĩa hàm ẩn của câu là: Kiên trì tất sẽ thành công. Từ câu tục ngữ 
này, em rút ra bài học cho mình: Trong học tập cũng như mọi việc, 
để đạt được kết quả tốt, cần phải kiên trì, nhẫn nại; không ngại khó, 
ngại khổ; không nản chí, sờn lòng.”