Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài 4: Truyện ngắn - Viết: Phân tích một tác phẩm truyện

 Bài 4. 
 TRUYỆN NGẮN
 Viết
Phân tích một tác phẩm truyện I. 
Định hướng CÙNG NHAU GHI NHỚ
- GV cho HS 2 phút đọc lại Yêu cầu khi phân tích một tác phẩm truyện
- GV chỉ định HS đọc lại các yêu cầu đó theo thứ tự đảo lộn (ví dụ, đọc 
trước yêu cầu số 3) - Đọc kĩ văn bản truyện, xác định chủ đề của truyện.
- Xác định các đặc sắc nghệ thuật của truyện, làm rõ tác dụng của những 
yếu tố này trong việc thể hiện chủ đề, ý nghĩa của tác phẩm.
- Xác định các luận điểm trong bài viết; lựa chọn các bằng chứng từ tác 
phẩm truyện cho mỗi luận điểm.
- Liên hệ, so sánh với những tác giả, tác phẩm khác có cùng đề tài, chủ đề; 
liên hệ với bối cảnh đọc hiện tại, với bản thân suy nghĩ, nhận xét về tác 
động, ý nghĩa của tác phẩm với người đọc và với chính bản thân em. II. 
Thực hành Đề bài:
1. Phân tích truyện ngắn “Làng” của Kim Lân.
2. Phân tích truyện ngắn “Ông lão bên chiếc cầu” của Ơ-nít Hê-minh-uê 1. Thực hành viết theo các bước
a. Chuẩn bị (với đề 1)
 - Xác định yêu cầu của đề bài (về nội dung, kiểu loại văn bản) và 
 người đọc bài viết.
 - Xem lại nội dung đọc hiểu truyện ngắn Làng của Kim Lân. b. Tìm ý và lập dàn ý
 Nhan đề Làng: giản dị, 
 giàu sức khái quát
 Chủ đề của truyện là 
 gì?
 Tình huống
 Phân tích Truyện có những đặc Nhân vật: ông Hai, 
truyện Làng sắc nghệ thuật nào? các nhân vật khác
 Ngôn ngữ
 Truyện gợi cho em 
 suy nghĩ, cảm xúc gì?
 . Tìm ý hoả tốc
 Văn bản “Ông lão bên chiếc 
 Câu hỏi tìm ý Văn bản “Làng”
 cầu”
* Chủ đề của truyện là gì?
* Truyện có những đặc sắc 
nghệ thuật nào? Em sử 
dụng từ ngữ nào để thể 
hiện nhận xét, đánh giá của 
mình về mỗi đặc sắc nghệ 
thuật đó?
* Truyện gợi cho em cảm 
xúc, suy nghĩ gì? Câu hỏi tìm ý Văn bản “Làng” Văn bản “Ông lão bên chiếc 
 cầu”
* Chủ đề của truyện là Lòng yêu nước, tinh thần kháng Số phận con người và loài vật 
gì? chiến. trong chiến tranh
* Truyện có những đặc - Sử dụng ngôn ngữ mang tính - Sử dụng ngôn ngữ đối thoại, 
sắc nghệ thuật nào? Em khẩu ngữ độc thoại linh hoạt
sử dụng từ ngữ nào để - Sử dụng linh hoạt ngôn ngữ đối - Sử dụng nhiều hình ảnh 
thể hiện nhận xét, đánh thoại, độc thoại nội tâm biểu tượng
giá của mình về mỗi đặc - Tạo dựng tình huống thắt nút và - Lối kể chuyện hấp dẫn, lôi 
sắc nghệ thuật đó? cởi nút câu chuyện rất tự nhiên cuốn
* Truyện gợi cho em Vẻ đẹp tâm hồn của ông Hai làng Chiến tranh chỉ đem đến mất 
cảm xúc, suy nghĩ gì? Chợ Dầu tiêu biểu cho những mát, đau thương. Con người 
 người nông dân Việt Nam tuy dù trong hoàn cảnh nào cũng 
 trình độ văn hoá thấp nhưng đã luôn giữ cho mình sự lương 
 có ý thức giác ngộ cao, tha thiết thiện và tình yêu thương
 yêu quê hương, Tổ quốc – Lập dàn ý bằng cách sắp xếp các ý đã tìm được theo bố cục ba phần:
Mở bài Giới thiệu nhan đề, tác giả, thể loại và nhận xét chung về truyện.
 - Phân tích nội dung chủ đề truyện:
 + Nêu và nhận xét về chủ đề của truyện.
 + Phân tích, đánh giá các đặc sắc nghệ thuật để làm rõ chủ đề của truyện và 
 hiệu quả thẩm mĩ của đặc sắc đó
 Thân - Đặc sắc về nhan đề và tình huống truyện: nhan đề giản dị, giàu sức khái 
 bài quát, tình huống truyện độc đáo.
 - Đặc sắc về nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật.
 - Một số đặc sắc nghệ thuật khác trong truyện: ngôi kể, điểm nhìn, ngôn 
 ngữ, 
 Nhận xét khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện. Nêu tác động 
Kết bài của truyện đơi với cá nhân người viết bài 1. Thực hành viết theo các bước
 c. Viết
- Triển khai bài viết trên cơ sở dàn ý đã lập. Tuy vậy, nội 
dung bài viết có thể có thay đổi so với dàn ý nếu cần thiết.
- Chú ý đảm bảo yêu cầu của kiểu bài nghị luận phân tích 
tác phẩm văn học, bám sát đặc trưng thể loại truyện:
+ Tổ chức hệ thống luận điểm hợp lí, mỗi luận điểm cần 
được phân tích, chứng minh bằng các lí lẽ và bằng chứng 
thuyết phục, tránh kể lại văn bản.
+ Tập trung vào những nét nổi bật của tác phẩm, tạo điểm 
nhấn cho bài viết. d. Kiểm tra và chỉnh sửa
- Ghi lại những điều 
cần lưu ý về cách viết 
kiểu bài văn nghị luận 
phân tích một tác 
phẩm văn học: chủ đề 
và những nét đặc sắc 
về hình thức nghệ 
thuật. Ơ-nít Hê-minh-êu (1899 – 1961) sinh tại bang l-li-noi nước Mĩ, trong một gia 
đình trí thức. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông tham gia chiến tranh thế giới thứ 
nhất ở chiến trường l-ta-li-a với tư cách phóng viên mặt trận. Sau đó, ông sang Pháp 
vừa làm báo vừa bắt đầu sáng tác. Hemingway là người khởi xướng loại truyện-
thật-ngắn hiện đại và chịu nhiều ảnh hưởng của Sherwood Anderson (1867-1941), 
một văn sĩ Mỹ nổi tiếng đầu thế kỷ 20. Truyện ngắn của Hemingway không có cốt 
truyện rõ rệt và ông không dùng tình cảm để gây xúc động mạnh. Tuy nhiên với 
văn phong giản dị nhưng điêu luyện, từ ngữ chọn lọc và óc nhận xét tinh tế, ông 
thường chia tình tiết câu chuyện thành từng đoạn từng hồi rõ rệt. Truyện "Ông lão 
bên chiếc cầu" được dịch từ nguyên tác "Old Man at the Bridge", trong đó người 
thuật chuyện chứng kiến số phận hẩm hiu của ông lão già nua, vì thời cuộc đã trở 
thành nạn nhân không may của thảm cảnh chiến tranh trong cuộc nội chiến ở Tây 
Ban Nha (1936-1939). Ở đây, Hemingway chỉ ghi nhận sự tàn bạo phi lý của chiến 
tranh mà không hề biểu lộ xúc động nào. Bối cảnh của truyện là Chiếc cầu bắc qua sông, những chiếc xe nối đuôi nhau đi 
qua, binh lính đẩy hộ xe hàng, những người dân quê lầm lũi bước trong đám bụi, 
chỉ một mình ông lão già nua vẫn ngồi yên, bất động vì quá mệt mỏi và không thể 
tiến thêm bước nào nữa. Một bối cảnh chiến tranh hiện rõ qu từng câu văn mặc dù 
nhà văn không hề nhắc đến từ “chiến tranh” nào.
 Qua câu chuyện với nhân vật tôi, hoàn cảnh ông lão đã được giới thiệu thật đầy 
đủ. Ông lão đến từ San Carlos, ông nuôi gia súc và là người cuối cùng rời khỏi thị 
trấn vì chăm sóc những con vật. Ông lão lo những con vật khác là hai con dê, bốn 
cặp chim bồ câu sẽ không thể tự kiếm ăn và không biết điều gì sẽ xảy ra với chúng. 
Và trong cuộc trò chuyện của nhân vật tôi với ông lão, chúng ta cũng có thể dự 
đoán được cái chết có thể đến với ông lão đang xảy ra chiến tranh nhưng ông nhất 
quyết không chịu đi vì lo cho vật nuôi của mình. Không có một sự đánh giá nào từ 
nhân vật “tôi” về ông lão những qua những chi tiết câu chuyện chúng ta thấy ông 
lão là một người có chân dung bụi bặm, xám bẩn nhưng ánh lên sau đó là tấm lòng 
lương thiện sâu sắc dành cho các con vật nuôi của mình. Cuối câu chuyện, tác giả nói về ngày "Chủ nhật Phục sinh" và "niềm may mắn" 
hoàn toàn đối lập với cảnh ngộ của ông lão. Ngày lễ Phục sinh đánh dấu sự sống trở 
lại của Chúa, và “niềm may mắn” khi giống mèo có thể tự xoay sở. Thế nhưng còn 
ông lão, có thể ông sẽ phải đối mặt với cái chết khi quân đội phát xít đang đến gần.
Trong câu chuyện, chúng ta thấy được tài năng của Hê-minh-uê qua việc sử dụng 
các đặc sắc nghệ thuật trong câu chuyện. Tác giả không hề nói gì về chiến tranh, 
nhưng chúng ta cảm nhận được hời thở của nó qua hình ảnh biểu tượng: cây cầu - 
ranh giới của hai phe chiến tranh. Tác giả không hề có sự đánh giá nào về nhân vật 
của mình nhưng qua ngôn ngữ đối thoại giữa nhân vật tôi và ông lão cho thấy đặc 
điểm, tâm trạng và phẩm chất của nhân vật. Đặc biệt, việc không đặt tên cho ông 
lão có ý nghĩa khái quát lớn. Đó không chỉ là một ông lão ngồi bên cầu mà nhân vật 
tôi gặp được mà ông là đại diện cho rất nhiều số phận con người bị ảnh hưởng bởi 
chiến tranh. Tác phẩm Ông lão bên chiếc 
cầu cũng thể hiện tình cảm yêu 
mến, khâm phục của nhà văn đối 
với những con người lao động 
nghèo khổ. Tác giả muốn chuyển 
đến người đọc một thông điệp 
quan trọng: Chiến tranh chỉ đem 
đến mất mát, đau thương. Con 
người dù trong hoàn cảnh nào 
cũng luôn giữ cho mình sự lương 
thiện và tình yêu thương. Câu 
chuyện còn nhắc nhở con người 
phải biết trân trọng, giữ gìn nền 
hòa bình trên toàn thế giới