Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài 6: Truyện truyền kì và truyện trinh thám - Viết: Viết truyện kể sáng tạo

 Bức tranh gợi ra 
cho em ý tưởng 
nào mới mẻ cho 
việc sáng tác lại 
truyện Rùa và Thỏ Rùa và thỏ
 Ngày xửa ngày xưa, trong khu rừng nọ có thỏ và 
 rùa là đôi bạn rất thân thiết với nhau. Thế nhưng, 
 vào một ngày kia, cả hai lại xảy ra trận cãi vã chỉ vì 
 muốn biết ai là người chạy nhanh nhất. Vậy là thỏ 
 và rùa liền tổ chức một cuộc thi chạy để quyết định 
 ra ai là người chạy nhanh hơn.
 Lúc bắt đầu cuộc đua, chú thỏ chạy rất nhanh, vượt xa chú rùa cả một đoạn đường rất 
dài. Thỏ ta thấy vậy liền nghĩ bụng rằng rùa còn lâu mới đuổi kịp với mình nên chú thỏ cứ vui 
vẻ chậm rãi đi bộ, bắt bướm, đùa vui hái hoa, từ chỗ này đến chỗ khác cho đến khi thỏ mệt 
quá liền tìm gốc cây lớn để ngồi nghỉ và ngủ quên lúc nào không hay. 
 Trong lúc đó, chú rùa vẫn chậm rãi kiên trì vượt mọi vất vả khó nhọc, để đi từng bước 
trên đường đua.
 Sau một khoảng thời gian rất lâu, Thỏ mới chợt tỉnh dậy, nhận ra Rùa đã đi rất xa và gần 
tới vạch đích. Thỏ thấy vậy liền ba chân bốn cẳng chạy đuổi theo nhưng đã muộn, chú rùa 
đã tới vạch đích đầu tiên. Và thế là chú thỏ đành phải chịu thua trước chú rùa. Bài 6. 
Truyện truyền kì và truyện trinh thám
 Viết
 Viết truyện kể sáng tạo I. 
Định hướng 1. Khái niệm
- Truyện kể sáng tạo là một văn bản tự sự, ở đó, 
người kể kể lại một cách sáng tạo những sự việc diễn 
ra ở một không gian, thời gian nào đó, gắn với những 
nhân vật cụ thể. 
- Thông qua câu chuyện, tác giả thể hiện quan điểm, 
suy nghĩ, thái độ của mình về những vấn đề của đời 
sống. 
- Truyện kể sáng tạo có thể là một câu chuyện hoàn 
toàn mới hoặc mô phỏng một truyện đã có nhưng điều 
chỉnh, thay đổi các chi tiết, sự việc, nhân vật, theo 
ý tưởng của người kể. 1. Khái niệm
- Viết truyện kể sáng tạo là tạo lập một văn bản 
tự sự có yếu tố hư cấu và có tính nghệ thuật nhất 
định, cho phép người viết tưởng tượng những sự 
việc, con người không có thật (ví dụ: thần tiên, 
ma quỷ, ) hoặc chỉ có một phần sự thật (ví 
dụ: Sự tích Hồ Gươm). 
- Việc sáng tạo ra các tình huống, sự việc, chi tiết, 
nhân vật (con người, con vật, thần, thánh ), 
chỉ là phương thức để người viết gửi gắm những 
thông điệp về cuộc sống. 2. Những điều cần lưu ý
- Mục đích viết truyện kể sáng tạo là gì? Truyện hướng tới đối 
tượng người đọc nào?
- Truyện kể việc gì hoặc mô phỏng truyện nào? Ai sẽ là người 
kể chuyện?
- Câu chuyện diễn ra ở đâu (không gian), vào thời điểm nào 
(thời gian)? Truyện có những nhân vật nào? Ai là nhân vật 
chính?
- Truyện mở đầu, diễn biến và kết thúc ra sao?
- Cần đưa các yếu tố miêu tả, biểu cảm vào những đoạn nào 
trong truyện và để làm gì? II. 
Thực hành Đề bài: Hãy nhập vai một trong ba nhân vật: Me-ri, cha dượng 
hoặc mẹ Me-ri trong văn bản “Vụ cải trang bất thành” (trích 
“Sơ-lốc Hôm” của Đoi-lơ) đề kể lại câu chuyện trong phần (3) 
của văn bản. 1. Thực hành viết theo các bước
a. Chuẩn bị
 - Đọc lại văn bản Vụ cải trang bất thành, chú 
 ý phần (3) của văn bản.
 - Xác định người kể: Me-ri, cha dượng hoặc 
 mẹ Me-ri để chuyển lời kể cho phù hợp với 
 ngôi kể. b. Tìm ý và lập dàn ý (ví dụ người kể là Me-ri)
 * Tìm ý 
 - Nội dung chính của phần (3) kể về việc gì?
 Nội dung chính của phần (3) kể về việc Thám tử Hôm vạch tội 
 Uyn-đi-banh.
 - Nếu là Me-ri kể lại thì lời văn và chi tiết câu chuyện phải thay 
 đổi như thế nào?
 Nếu là Me-ri kể lại thì lời văn và chi tiết câu chuyện phải thay đổi 
 theo cách nhìn nhận, đánh giá của Me-ri như: Uyn-đi-banh thu mình 
 trong ghế bành, đầu gọc xuống, sụp đổ hoàn toàn khi nghe Hôm kể 
 lại toàn bộ sự việc, b. Tìm ý và lập dàn ý (ví dụ người kể là Me-ri)
* Tìm ý 
- Cần tạo lại tình huống và sắp xếp lại câu chuyện như thế nào theo 
lời kể của Me-ri?
 Theo lời kể của Me-ri cần tạo lại tình huống và sắp xếp lại câu 
chuyện: Đề Me-ri nhìn thấy dáng vẻ, thái độ của Uyn-đi-banh trước rồi 
mới vào câu chuyện, 
- Lựa chọn hoặc bổ sung các chi tiết miêu tả, biểu cảm vào câu 
chuyện thế nào?
 Các chi tiết miêu tả, biểu cảm cần được bổ sung vào câu chuyện để 
nêu lên được tâm trạng của Me-ri khi chững kiến sự việc: sự ngỡ ngàng 
chứng kiến sự việc, – Lập dàn ý bằng cách sắp xếp các ý đã tìm được theo bố cục ba phần:
 Nêu bối cảnh câu chuyện: Khi Hôm vạch tội của Uyn-đi-banh, Me-ri 
 Mở bài
 đã có mặt và chứng kiến cảnh cuối.
 Kể tóm tắt lại sự việc qua lời kể của Hôm (trang 15-16)
 Ví dụ:
 + Tôi nhìn thấy Uyn-đi-banh thu mình trong ghế bành, đầu gọc xuống, 
 sụp đổ hoàn toàn khi nghe Hôm kể lại toàn bộ sự việc.
 Thân bài
 + Hoá ra hắn (Uyn-đi-banh) đã lừa dối tôi bằng cách: lợi dụng sự đồng 
 loã của vợ là mẹ tôi, cùng tình trạng cận thị nặng của tôi, để đóng giả 
 làm Hót-mơ En-giô và tán tỉnh, tỏ tình với tôi.
 + 
 Nêu suy nghĩ của Me-ri sau vụ việc. 
 Ví dụ: Tôi hoàn toàn ngỡ ngàng trước âm mưu của ông cha dượng và 
 Kết bài
 rất cảm ơn Hôm đã giúp mình làm sáng tỏ vụ việc, tránh được một sai 
 lầm khủng khiếp trong đời. 1. Thực hành viết theo các bước
c. Viết
 Viết văn bản truyện theo dàn ý. Trong khi viết có thể 
 điều chỉnh, bổ sung các chi tiết hoặc các yếu tố miêu 
 tả, biểu cảm miễn là hợp lí. d. Kiểm tra và chỉnh sửa
 Tiêu chí Đạt Chưa đạt
 Giới thiệu nhân vật/bối cảnh/ nội dung chính của câu chuyện. 
 Mở đầu 
 Có phần dẫn dắt lôi cuốn, thu hút sự chú ý của người đọc. 
 truyện
 Đảm bảo nội dung chính của truyện gốc. 
 Có nhân vật. 
 Có cốt truyện. 
 Sử dụng ngôi kể, điểm nhìn phù hợp. 
 Câu chuyện được thuật lại với sự kiện, diễn biến hợp lí. 
 Diễn biến 
 Thể hiện sự sáng tạo của bản thân người viết (về nhân vật/ sự kiện/ tình huống, bối 
 truyện
 cảnh/ chi tiết...)
 Kết hợp lời kể với lời miêu tả, biểu cảm. 
 Làm nổi bật sự kiện, nhân vật chính. 
 Nội dung truyện kể có ý nghĩa, có tính giáo dục. 
 Kết thúc Phù hợp với diễn biến câu chuyện. 
 truyện Gây ấn tượng hoặc gợi suy nghĩ đối với người đọc. 
 Kĩ năng sử Câu văn giàu hình ảnh. 
dụng lời văn Lời kể linh hoạt, tự nhiên. 
 kể chuyện Đảm bảo dung lượng phù hợp. Tưởng tượng cùng tôi
Nhóm 1: Nhập vai Me- Nhóm 2: Nhập vai cha 
ri trong văn bản “Vụ cải dượng trong văn bản 
trang bất thành” (trích “Vụ cải trang bất 
“Sơ-lốc Hôm” của Đoi- thành” (trích “Sơ-lốc 
lơ) đề kể lại câu chuyện Hôm” của Đoi-lơ) đề kể 
trong phần (3) của văn lại câu chuyện trong 
bản. phần (3) của văn bản.
 Nhập vai Me-ri trong văn bản “Vụ cải trang bất thành” (trích “Sơ-lốc Hôm” 
 của Đoi-lơ) đề kể lại câu chuyện trong phần (3) của văn bản.
 Tôi là Me-ri, sống cùng mẹ và cha dượng. Tôi có vị hôn phu là Hót-mơ En-giô nhưng đã bị 
mất tích vào đúng hôm cử hành hôn lễ. Tôi đã tìm đến thám tử Hôm và nhờ giúp đỡ. Hôm nay, tôi 
đến nhà thám tử để xem kết quả tìm người đến đâu.
 Vừa đến cửa, tôi đã nghe thấy tiếng nói của Hôm ở trong phòng vọng ra. Nhìn qua khe cửa, 
tôi thấy Uyn-đi-banh (cha dượng tôi) đang thu mình trong ghế bành, đầu gọc xuống, sụp đổ hoàn 
toàn khi nghe Hôm kể lại toàn bộ sự việc. Hoá ra hắn (Uyn-đi-banh) đã lừa dối tôi bằng cách: lợi 
dụng sự đồng loã của vợ là mẹ tôi, cùng tình trạng cận thị nặng của tôi, để đóng giả làm Hót-mơ 
En-giô và tán tỉnh, tỏ tình với tôi. Hắn đã cải trang thành một người đàn ông khác, luôn phải đeo 
kính màu để che đậy cặp mắt vốn thân quen, đeo râu tóc giả, biến giọng nói thông thường thành 
một giọng nói thì thâm khó nghe. Hắn đã thành công trở thành một anh chàng Hót-mơ Ên-giô để 
gạt ra ngoài lề tất cả những đối thủ lăm le tán tỉnh tôi. Tôi đã tin tưởng và đính hôn với gã. Thật 
đáng thương cho tôi!
 Nghe hết câu chuyện của Hôm, tôi đẩy cửa đi vào, nhìn chằm chằm vào gã cha dượng. Tôi thật 
sự không dám tin vào sự thật này. Gã cha dượng nhìn thấy tôi liền hốt hoảng, sợ hãi bỏ chạy ra 
khỏi căn nhà của Hôm. Tôi rất cảm ơn Hôm đã giúp mình làm sáng tỏ vụ việc, tránh được một sai 
lầm khủng khiếp trong đời. Nhập vai cha dượng trong văn bản “Vụ cải trang bất thành” (trích “Sơ-lốc 
 Hôm” của Đoi-lơ) đề kể lại câu chuyện trong phần (3) của văn bản.
 Tôi, cha dượng của Me-ri. Tôi đã kết hôn với một góa phụ hơn tôi rất nhiều 
tuổi chỉ vì tài sản của bà. 
 Cô con gái của vợ tôi rất tốt bụng, rộng rãi nên đã để cho tôi sử dụng số tiền ấy. 
Đối với những người thuộc tầng lớp như tôi thì số tiền đó quả là cũng đáng kể. Nếu 
mất đi số lợi tức thi cuộc đời tôi cũng sẽ khác nhiều, thành thử tôi phải cố gắng để 
duy trì. Nhận thấy hôn nhân của cô gái là mối đe doạ đối với khoản thu nhập một 
trăm bảng một năm, tôi giữ rịt cô gái tại nhà, ngăn ngừa cô kết giao với những bạn 
bè cùng trang lứa. Nhưng tôi sớm thấy đây không phải là giải pháp lâu dài. Cô gái 
đã phản ứng để đòi quyền lợi chính đáng, cương quyết đòi tham gia vũ hội. Đến đây, 
tôi bèn nghĩ ra kế hoạch khác. Lợi dụng sự đồng loã của vợ cùng tình trạng cận thị 
nặng của cô gái, tôi cải trang thành một người đàn ông khác, luôn phải đeo kính 
màu để che đậy cặp mắt vốn thân quen, đeo râu tóc giả, biến giọng nói thông 
thường thành một giọng nói thì thâm khó nghe. Nhập vai cha dượng trong văn bản “Vụ cải trang bất thành” (trích “Sơ-lốc 
 Hôm” của Đoi-lơ) đề kể lại câu chuyện trong phần (3) của văn bản.
Trước cặp mắt cận của con gái mình, tôi nghiễm nhiên trở thành một anh chàng 
Hót-mơ Ên-giô để gạt ra ngoài lề tất cả những đối thủ lăm le tán tỉnh Me-ri đáng 
thương. Me-ri đã bị lừa gạt và đính hôn với tôi. Tôi những tưởng đã thành công với 
kế hoạch của mình như Hôm - thám tử đã vạch trần kế hoạch xấu xa đó. Vì quá sợ 
hãi, tôi đã bỏ chạy ra khỏi căn nhà của Hôm.
Sau vụ đó, tôi đã ân hận vô cùng và đến cầu 
xin Me-ri tha lỗi cho mình và hứa sẽ không 
xuất hiện trước mặt con bé nữa. Me-ri thánh 
thiện đã đồng ý tha lỗi cho tôi. Chuyển ra 
ngoại ô sống, tôi cố gắng sửa đổi bản thân 
mình và sống một cuộc đời tốt đẹp hơn. 2. Rèn luyện kĩ năng viết: Kết hợp kể, miêu tả, biểu cảm trong văn bản 
truyện.
 a) Cách thức
 - Không có kể, sẽ không có truyện vì kể là thao tác làm hiện ra câu 
 chuyện. 
 - Không có miêu tả và biểu cảm thì việc kể sẽ giảm đi sự lôi cuốn vì các 
 chi tiết khô cứng, ngôn ngữ không giàu hình ảnh và khó truyển cảm hứng 
 cho người đọc.
 Tác dụng của việc kết hợp kể, miêu tả, biểu cảm trong văn bản 
 truyện
 - Làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, các sự việc, sự vật, chi tiết, nhân 
 vât sinh động hơn; 
 - Thể hiện được tài năng quan sát, tưởng tượng cũng như biểu lộ rõ ràng 
 cảm hứng, thái độ, quan điểm của người viết