Bài giảng Ngữ Văn 9 - Tiết 109+110: Văn bản - Mùa xuân nho nhỏ

 Tiết 109+110:Văn bản
 MÙA XUÂN NHO NHỎ
 (Thanh Hải) MÙA XUÂN NHO NHỎ
 (Thanh Hải)
I TÌM HIỂU CHUNG
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
III TỔNG KẾT
 IV LUYỆN TẬP MỤC 1. Nêu được những nét khái quát về tác giả và tác phẩm
 2. Phân tích được cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân 
TIÊU thiên nhiên đất trời; mùa xuân đất nước
 BÀI => Lời nguyện ước chân thành, tha thiết của tác giả
 HỌC 3. Đánh giá được nét đặc sắc về giá trị nghệ thuật của bài I - Tìm 
 hiểu 
 chung I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
– Tên thật Phạm Bá Ngoãn (1930 – 1980)
– Quê huyện Phong Điền (Thừa Thiên – 
Huế)
– Vừa là nhà thơ đồng thời cũng là một 
người chiến sĩ kiên trung
– Cây bút có công lớn trong việc xây dựng 
nền văn học cách mạng Miền Nam trong hai 
cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ
– Phong cách sáng tác: Ngôn ngữ giàu hình 
ảnh, nhạc điệu, cảm xúc chân thành, thắm 
thiết MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC CHÍNH CỦA THANH HẢI
 1977
1962 Tập 1: 1970
 Tập 2: 1975 1982 2. Tác phẩm:
 * Hoàn cảnh sáng tác:
 – Bài thơ được sáng tác vào tháng 11/1980
 – Đất nước đã thống nhất, đang xây dựng cuộc sống mới với 
 muôn ngàn khó khăn và thử thách
 – Nhà thơ Thanh Hải bị bệnh nặng phải điều trị ở bệnh viện 
 trung ương thành phố Huế, 1 tháng sau ông qua đời
 – Bài thơ là những dòng chữ cuối cùng mà nhà thơ để lại 2. Tác phẩm:
b) Thể loại & Phương thức biểu đạt:
– Thể loại: Thơ ngũ ngôn Gần gũi với dân ca
– Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm * Ý nghĩa nhan đề “Mùa xuân nho nhỏ”: 
– Nghĩa thực: Gợi về mùa xuân của đất trời, của thiên nhiên 
vũ trụ
– Nghĩa ẩn dụ: Bài thơ thể hiện khát vọng lí tưởng muốn 
cống hiến tất cả những gì đẹp đẽ nhất, tinh túy nhất cho cuộc 
đời, quê hương, đất nước của nhà thơ *Ý nghĩa nhan đề “Mùa xuân nho nhỏ”:
 * Tiểu kết: 
– Là biểu tượng cho những gì tinh túy, đẹp đẽ nhất của 
sự sống và cuộc đời mỗi con người
– Thể hiện quan điểm về sự thống nhất giữa cái 
riêng với cái chung, giữa cá nhân và cộng đồng
– Thể hiện nguyện ước muốn làm một mùa xuân nhỏ 
góp vào mùa xuân lớn của thiên nhiên, đất nước, của 
cuộc đời chung và khát vọng sống chân thành, cao đẹp 
của nhà thơ * Mạch cảm xúc:
 Mùa xuân của thiên nhiên 
 Mùa xuân của đất nước
 Hình ảnh “Mùa 
xuân” xuyên suốt 
 bài thơ: Mùa xuân của lòng người
 Mùa xuân trong khúc hát 
 ngợi ca quê hương Khổ thơ 1: Cảm xúc của nhà thơ trước 
 mùa xuân thiên nhiên và đất trời
 Khổ thơ 2 và 3: Cảm xúc của nhà thơ 
 về mùa xuân đất nước
e) Bố cục
 Khổ thơ 4 và 5: Lời ước nguyện chân 
 thành, tha thiết của nhà thơ
 Khổ thơ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất 
 nước qua điệu dân ca xứ Huế II. ĐỌC 
HIỂU VĂN 
 BẢN Mọc giữa dòng sông 
 xanh 
 Một bông hoa tím biếc 
 Mùa Ơi con chim chiền 
 Ta làm con chim hót 
 chiện 
 Ta làm một cành hoa 
 Hót chi mà vang trời 
 Ta nhập vào hoà ca 
 Từng giọt long lanh 
xuân Một nốt trầm xao xuyến. 
 rơi 
 Tôi đưa tay tôi hứng. 
 Một mùa xuân nho nhỏ 
 Lặng lẽ dâng cho đời 
 nho Mùa xuân người cầm 
 Dù là tuổi hai mươi 
 súng 
 Dù là khi tóc bạc. 
 Lộc giắt đầy trên lưng 
 nhỏ Mùa xuân người ra đồng 
 Mùa xuân - ta xin hát 
 Lộc trải dài nương mạ 
 Câu Nam ai, Nam bình 
 Tất cả như hối hả 
 Nước non ngàn dặm mình 
 Tất cả như xôn xao ...
 Nước non ngàn dặm tình 
 Nhịp phách tiền đất 
 Ðất nước bốn nghìn năm 
 Huế... 
 Vất vả và gian lao 
 Ðất nước như vì sao 
 Cứ đi lên phía trước. PHIẾU HỌC TẬP 1: Thơ và đọc hiểu văn bản thơ
1. Thơ là sự thể hiện, giãi bày (thường là trực tiếp) tình cảm, cảm xúc của một con người. 
Vì thế, đọc thơ là phải đi tìm xem ai là người đang bộc lộ và giãi bày tình cảm, cảm xúc gì
2. Trong văn bản thơ, người giãi bày tình cảm, cảm xúc có thể hiện diện mình qua các đại từ 
nhân xưng (tôi, ta, chúng ta, ...), cũng có thể xưng tên (Ví dụ: Xuân Hương, Tố Như,....). 
Do đó cần chú ý những từ này, thậm chí sự thay đổi của chúng trong một bài thơ để vừa 
nhận ra bóng dáng của nhà thơ vừa phát hiện ra ý nghĩa mà nhà thơ muốn thể hiện.
3. Tình cảm, cảm xúc trong thơ có khi được bộc lộ trực tiếp qua các động từ (Ví dụ: nhớ, 
yêu, muốn, .), có lúc lại thể hiện gián tiếp qua các hình ảnh (bông hoa, cánh chim, nốt 
nhạc, .) Cho nên, để đọc ra cảm xúc của nhà thơ, cần tìm và phân tích những yếu tố này
4. Thơ không chỉ thể hiện cảm xúc mà còn diễn tả mạch cảm xúc. Để phát hiện ra mạch 
cảm xúc, cần tìm hiểu xem người viết đang muốn bày tỏ tình cảm của mình trước những đối 
tượng nào, lần lượt xuất hiện ra sao
5. Một trong những điểm khác biệt căn bản của thơ với các thể loại khác như truyện, kí, 
kịch là ở ngôn ngữ giàu nhạc điệu. Mà nhạc điệu lại thường được tạo nên qua cách ngắt 
nhịp, cách gieo vần, điệp ngữ... Vì vậy, nên chú ý những yếu tố này để cảm hiểu được nhạc 
tính của thơ 1. Cảm xúc của nhà
 thơ trước mùa xuân 
thiên nhiên, đất trời 1. Mùa xuân của thiên nhiên (Khổ thơ 1)
Nhà thơ đã miêu tả những gì trong đoạn thơ này? Những từ 
 ngữ nào cho em biết điều đó?
Để khắc họa hình ảnh thiên nhiên, nhà thơ đã sáng tạo 
ra một cách viết độc đáo như thế nào? Tác dụng?
 ,
 Để đặc tả cánh chim giữa bầu trời, nhà thơ cũng đã tạo ra 
 một lối diễn đạt độc đáo nào? Tác dụng? Mọc giữa dòng sông xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. – Dòng sông Bình dị, quen thuộc
 – Bông hoa
 Hình ảnh Gợi không gian 
Mọc
Mọc (Nghệgiữa dòng thuật sôngđảo ngữ) xanh – Chim rộng lớn, khoáng đạt
Một bông hoa tím biếc
 Nhấn mạnh, gợi cảm Màu sắc Xanh, tím Tươi sáng, hài hòa
Ơinhận con về chim sự vận chiền động, chiện sinh 
 sôi, sức sống mãnh liệt 
Hótcủa thiênchi mà nhiên vang mùa trời xuân
 Tiếng Tươi vui, rộn 
 Âm thanh
 chim hót ràng, náo nhiệt
 Bức tranh thiên nhiên vô cùng tươi đẹp , tràn đầy sức sống 
 và đậm phong vị xứ Huế – Ơi, chi Âm sắc ngọt ngào của 
 người con xứ Huế
Mọc giữa dòng sông xanh
 – hứng Đón nhận một cách nâng 
Một bông hoa tím biếc niu, trân trọng
Ơi con chim chiền chiện * Nghệ thuật tu từ: Ẩn dụ chuyển đổi 
Hót chi mà vang trời cảm giác
Từng giọt long lanh rơi Cảm xúc say sưa, ngây ngất 
Tôi đưa tay tôi hứng. Tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc 
 sống thiết tha