Bài giảng Ngữ Văn 9 - Tiết 21+22: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

 Tiết 21,22
CÁCH DẪN TRỰC TIẾP 
CÁCH DẪN GIÁN TIẾP Tiết 19:
 I .BÀI HỌC: 
 1 .Cách dẫn trực tiếp: §äc vµ t×m hiÓu c¸c ®o¹n v¨n sau (trÝch tõ truyÖn ng¾n 
LÆng lÏ Sa Pa cña NguyÔn Thµnh Long):
a) Ch¸u ë liÒn trong tr¹m hµng th¸ng. B¸c l¸i xe bao lÇn dõng, bãp cßi 
toe toe, mÆc, ch¸u gan l× nhÊt ®Þnh kh«ng xuèng. Ấy thÕ lµ mét h«m, 
b¸c l¸i ph¶i th©n hµnh lªn tr¹m ch¸u. Ch¸u nãi: “§Êy, b¸c còng ch¼ng 
“thÌm” ngư­êi lµ g×?”
 Nhắc lời nói (có từ “nói”) được tách ra khỏi phần câu đứng trước 
bằng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép.
b) Ho¹ sÜ nghÜ thÇm: “Kh¸ch tíi bÊt ngê, ch¾c cu cËu ch­ưa kÞp 
quÐt tư­íc dän dÑp, ch­ưa kÞp gÊp ch¨n ch¼ng h¹n.”
 Nhắc ý nghĩ (có từ “nghĩ”)được tách ra khỏi phần câu 
đứng trước bằng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép.
 * Khi chuyÓn ®æi vÞ trÝ hai bé phËn ë (b), ta cã:
 “Kh¸ch tíi bÊt ngê, ch¾c cu cËu ch­ưa kÞp quÐt t­ưíc 
dän dÑp, ch­ưa kÞp gÊp ch¨n ch¼ng h¹n” – Ho¹ sÜ nghÜ 
thÇm. * Nội dung in đậm trong các ví dụ: Được nhắc lại một cách nguyên vẹn
* Dấu hiệu hình thức:Nằm trong dấu ngoặc kép và đứng sau dấu hai chấm
 Cách dẫn trực tiếp
 Ví dụ: Nam nói: “Ngày mai tôi đi Hà Nội”
Lưu ý: Ngoài ra lời đối thoại của các nhân vật cũng được xem là lời dẫn 
trực tiếp
 Ví dụ: 
 “Ông lão ôm thằng con út lên lòng, vỗ nhè nhẹ vào lưng nó khẽ 
 hỏi:
 - Húc kia! Thầy hỏi con nhé, con là con ai?
 - Là con thầy mấy lị con u
 Thế nhà ta ở đâu?
 - Nhà ta ở làng chợ Dầu” (Làng – Kim Lân) Tiết 19:
 1.Cách dẫn trực tiếp: là nhắc lại nguyên văn 
 lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật. Lời 
 nói trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép.
 2. Cách dẫn gián tiếp: §äc vµ t×m hiÓu c¸c ®o¹n trÝch sau:
 a) L·o t×m lêi lÏ gi¶ng gi¶i cho con trai hiÓu. L·o khuyªn 
 nã h·y d»n lßng bá ®¸m nµy, ®Ó dïi gi¾ng l¹i Ýt l©u, xem 
 cã ®¸m nµo kh¸ mµ nhÑ tiÒn h¬n sÏ liÖu; ch¼ng lÊy ®øa 
 nµy th× lÊy ®øa kh¸c; lµng nµy ®· chÕt hÕt con g¸i ®©u 
 mµ sî. 
 (Nam Cao, L·o H¹c)
 Thuật lại lời nói, không ngăn cách với bộ phận đứng trước 
bằng dấu gì cả
 b) Nh­ng chí hiÓu lÇm r»ng B¸c sèng kh¾c khæ theo lèi 
 nhµ tu hµnh, thanh tao theo kiÓu nhµ hiÒn triÕt Èn dËt. 
 (Ph¹m V¨n §ång, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh,
 tinh hoa vµ khÝ ph¸ch cña d©n téc, l­¬ng t©m cña thêi ®¹i)
 Thuật lại ý nghĩ, ngăn cách bằng từ “rằng” – thay bằng từ 
 “là” * Nội dung in đậm trong các ví dụ: Được thuật lại
* Dấu hiệu hình thức: Không được đặt trong dấu ngoặc kép
 Cách dẫn gián tiếp
Lưu ý: Có thể chuyển từ lời dẫn trực tiếp sang lời dẫn gián tiếp (hoặc 
ngược lại) cần chú ý điều chỉnh cho thích hợp
 Ví dụ: Nam nói “Ngày mai tôi đi Hà Nội”
 Nam nói rằng ngày mai bạn ấy đi Hà Nội So s¸nh c¸ch dÉn
 Dẫn trực tiếp Dẫn gián tiếp
 Giống : Đều là dẫn lời nói hay ý nghĩ của một người,một 
 nhân vật
 -Dẫn nguyên văn. -Thuật lại có điều chỉnh.
 -Đặt trong đấu ngoặc kép. -Không đặt trong dấu ngoặc 
 kép.
*Cách chuyển lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp:
 1/Bỏ dấu hai chấm .dấu ngoặc kép.
 2/chuyển chủ ngữ ở lời dẫn trực tiếp theo ngôi thích hợp. 
*Ví dụ :
-Bấy giờ bà mẹ mới vui lòng nói : “Chỗ này là chỗ con ta ở được 
đây.”
=> Bấy giờ bà mẹ mới vui lòng nói rằng đây là chỗ con bà ở được 1.Cách dẫn trực tiếp
 2. Cách dẫn gián tiếp : là thuật lại lời nói hay ý 
nghĩ của người hoặc nhân vật, có điều chỉnh cho 
phù hợp. Lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu 
ngoặc kép.
 III.Luyện tập: Bµi tËp 1: T×m lêi dÉn trong nh÷ng ®o¹n trÝch sau (TrÝch tõ 
truyÖn ng¾n L·o H¹c cña Nam Cao). Cho biÕt ®ã lµ lêi nãi 
hay ý nghÜ ®­ưîc dÉn, lµ lêi dÉn trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp?
 a) Nã cø lµm in nh­ nã tr¸ch t«i; nã kªu ­ ö, nh×n t«i, nh­ 
 muènnhư­ muèn b¶o t«i b¶o r»ng t«i: “r»ngA! L·o:”A! giµ L·o tÖ giµ l¾m! tÖ T«il¾m! ¨n T«i ë víi¨n ël·o víi nh­ 
 thÕl·o mµnhư­ l·o thÕ xö mµ víi l·o t«i xö nh­ víi thÕ t«i nµy nh­ µ? thÕ” nµy µ?”
 DÉn ý nghÜ: C¸ch dÉn: trùc tiÕp.
 b) Sau khi th»ng con ®i, l·o tù b¶o r»ng: “C¸i v­ên lµ cña 
 con ta. Håi cßn må ma mÑ nã, mÑ nã cè th¾t l­ng buéc 
 bông, dÌ sÎn m·i, míi ®Ó ra ®­îc n¨m m­¬i ®ång b¹c tËu. 
 Håi Êy, mäi thøc ®Òu rÎ c¶ ”
 DÉn ý nghÜ: C¸ch dÉn: trùc tiÕp. Bµi tËp 2: ViÕt mét ®o¹n v¨n nghÞ luËn cã néi dung liªn quan 
®Õn mét trong ba ý kiÕn d­íi ®©y. TrÝch dÉn ý kiÕn ®ã theo 
hai c¸ch: dÉn trùc tiÕp vµ dÉn gi¸n tiÕp.
 a) Chóng ta ph¶i ghi nhí c«ng lao cña c¸c vÞ anh hïng d©n 
téc v× c¸c vÞ Êy lµ tiªu biÓu cña mét d©n téc anh hïng. 
 (Hå ChÝ Minh, B¸o c¸o ChÝnh trÞ t¹i §¹i héi 
 ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø II cña §¶ng)
b) Gi¶n dÞ trong ®êi sèng, trong quan hÖ víi mäi ngư­êi, 
trong t¸c phong, Hå Chñ tÞch còng rÊt gi¶n dÞ trong lêi nãi vµ 
bµi viÕt, v× muèn cho quÇn chóng nh©n d©n hiÓu ®ư­îc, nhí 
®­ưîc, lµm ®­ưîc. (Ph¹m V¨n §ång, Chñ 
tÞch Hå ChÝ Minh, tinh hoa vµ khÝ ph¸ch cña d©n téc, l­¬ng 
t©m cña thêi ®¹i)
c) Ng­ưêi ViÖt Nam ngµy nay cã lÝ do ®Çy ®ñ vµ v÷ng ch¾c ®Ó 
tù hµo víi tiÕng nãi cña m×nh.
 (§Æng Thai Mai, TiÕng ViÖt, mét biÓu hiÖn
 hïng hån cña søc sèng d©n téc) Bµi t©p 2: 
c) Ng­êi ViÖt Nam ngµy nay cã lÝ do ®Çy ®ñ vµ v÷ng ch¾c ®Ó 
tù hµo víi tiÕng nãi cña m×nh.
 (§Æng Thai Mai, TiÕng ViÖt, mét biÓu hiÖn
 §o¹n v¨n mÉu: hïng hån cña søc sèng d©n téc)
* DÉn trùc tiÕp:Trong tác phẩm “Tiếng Việt một biểu hiện 
hùng hồn của sức sống dân tộc”,gi¸o sư­ §Æng Thai Mai ®· 
nãi: “Ng­ưêi ViÖt Nam ngµy nay cã lÝ do ®Çy ®ñ vµ v÷ng 
ch¾c ®Ó tù hµo víi tiÕng nãi cña m×nh”
* DÉn gi¸n tiÕp: Trong tác phẩm “Tiếng Việt một biểu hiện 
hùng hồn của sức sống dân tộc”, gi¸o sư­ §Æng Thai Mai ®· 
nãi r»ng ng­ưêi ViÖt Nam ngµy nay cã lÝ do ®Çy ®ñ vµ v÷ng 
ch¾c ®Ó tù hµo víi tiÕng nãi cña m×nh. * Bài tập a:
- DTT: Trong “Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần 
thứ II của Đảng” Hồ Chí Minh nói: “Chúng ta phải ghi nhớ công lao 
của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân 
tộc anh hùng”
- DGT: Trong “Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần 
thứ II của Đảng” Hồ Chí Minh nói rằng chúng ta phải ghi nhớ công 
lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một 
dân tộc anh hùng * Bài tập b:
- DTT: Trong tác phẩm “Chủ Tịch Hồ Chí Minh, tinh hoa và khí phách 
của dân tộc, lương tâm của thời đại”đồng chí Phạm Văn Đồng đã nói: 
“Giản dị trong đời sống trong quan hệ với mọi người, trong tác phong, 
Hồ Chủ Tịch cũng rất giản dị trong lời nói và bài viết, vì muốn cho 
quần chúng nhân dân hiểu được, nhớ được, làm được”
- DGT: Trong tác phẩm Chủ Tịch Hồ Chí Minh, tinh hoa và khí phách 
của dân tộc, lương tâm của thời đại”đồng chí Phạm Văn Đồng cho 
rằng giản dị trong đời sống trong quan hệ với mọi người, trong tác 
phong, Hồ Chủ Tịch cũng rất giản dị trong lời nói và bài viết, vì muốn 
cho quần chúng nhân dân hiểu được, nhớ được, làm được Bµi tËp 3: H·y thuËt l¹i lêi nh©n vËt Vò N­¬ng trong ®o¹n 
trÝch sau ®©y theo c¸ch dÉn gi¸n tiÕp:
 H«m sau Linh Phi lÊy mét c¸i tói b»ng lôa 
tÝa, ®ùng m­êi h¹t minh ch©u, sai sø gi¶ XÝch 
Hçn ®­a Phan ra khái n­ưíc. Vò Nư­¬ng nh©n 
®ã còng ®ư­a göi mét chiÕc hoa vµng mµ dÆn:
 - Nhê nãi hé víi chµng Tr­ư¬ng, nÕu cßn 
nhí chót t×nh x­a nghÜa cò, th× xin lËp mét ®µn 
gi¶i oan ë bÕn s«ng, ®èt c©y ®Ìn thÇn chiÕu 
xuèng nư­íc, t«i sÏ trë vÒ. 
 (NguyÔn D÷, ChuyÖn ng­êi con g¸i Nam X­¬ng) * C¸ch dÉn trùc tiÕp: * C¸ch dÉn gi¸n tiÕp:
 H«m sau Linh Phi lÊy mét H«m sau Linh Phi lÊy mét 
c¸i tói b»ng lôa tÝa, ®ùng m­êi h¹t c¸i tói b»ng lôa tÝa, ®ùng m­êi 
minh ch©u, sai sø gi¶ XÝch Hçn h¹t minh ch©u, sai sø gi¶ XÝch 
®ư­a Phan ra khái n­ưíc. Vò Hçn ®­a Phan ra khái n­ưíc. 
Nư¬ng nh©n ®ã còng ®­ưa göi Vò Nư­¬ng nh©n ®ã còng ®­a 
mét chiÕc hoa vµng mµ dÆn: göi mét chiÕc hoa vµng vµ dÆn 
 - Nhê nãi hé víi chµng Phan nãi hé víi chµng Trư­¬ng 
Trư¬ng, nÕu cßn nhí chót t×nh r»ng nÕu cßn nhí chót t×nh x­a 
x­a nghÜa cò, th× xin lËp mét ®µn nghÜa cò, th× xin lËp mét ®µn 
gi¶i oan ë bÕn s«ng, ®èt c©y ®Ìn gi¶i oan ë bÕn s«ng, ®èt c©y 
thÇn chiÕu xuèng n­ưíc, t«i sÏ trë ®Ìn thÇn chiÕu xuèng n­íc, Vò 
vÒ. Nư­¬ng sÏ trë vÒ. 
(NguyÔn D÷, ChuyÖn ngư­êi con g¸i Nam 
X­ư¬ng) - Thế nào là cách dẫn trực tiếp – Cách dẫn 
gián tiếp ?
- Có thể chuyển từ cách dẫn trực tiếp sang 
cách dẫn gián tiếp (hoặc ngược lại) được 
không – khi chuyển cần lưu ý điều gì? - Học thuộc nội dung ghi nhớ
- Tập đặt lời dẫn trực tiếp sau đó chuyển thành lời 
dẫn gián tiếp
- Đọc trước và soạn bài: “Sự phát triển của từ 
vựng’ – Lưu ý:
+ Đọc kĩ phần ví dụ và trả lời các câu hỏi
+ Chuẩn bị hệ thống bài tập