Bài giảng Sinh học 9 - Bài 35: Ưu thế lai (Tiết 38)

 Tiết 38
 Chương VI: 
Ứng Dụng Di Truyền Học
Bài 35: ƯU THẾ LAI Kiểm tra bài cũ:
 Trong chọn giống người ta dùng hai 
 phương pháp tự thụ phấn bắt buộc 
 và giao phối gần nhằm mục đích gì?
 Hướng dẫn trả lời:
+Có tác dụng củng cố và duy trì một số tính trạng mong 
 muốn, tạo dòng thuần chủng chuẩn bị cho lai khác dòng 
 tạo ưu thế lai
+Thuận lợi cho việc đánh giá kiểu gen từng dòng, phát 
 hiện gen xấu để loại bỏ khỏi quần thể. I/ Tìm hiểu hiện tượng ưu thế lai:
 Hs so sánh cây và bắp ngô ở 2 dòng tự thự phấn với cây 
 và bắp ngô ở cơ thể lai F1 trong hình.
 Hiện tượng ưu thế lai ở ngô 
a và c) Cây và bắp ngô ở 2 dòng tự thụ phấn; b) Cây và bắp của cơ 
 thể lai F1 I/ Tìm hiểu hiện tượng ưu thế lai:
 Chú ý: Chiều cao thân cây,chiều dài 
 bắp, số lượng hạt
 Hiện tượng ưu thế lai ở ngô 
a và c) Cây và bắp ngô ở 2 dòng tự thụ phấn; b) Cây và bắp của cơ 
 thể lai F1 I/ Tìm hiểu hiện tượng ưu thế lai:
 QuaQua quanquan sátsát hìnhhình trêntrên vàvà nghiênnghiên cứucứu SGK,SGK, HSHS trảtrả lờilời 
 câucâu hỏihỏi sau:sau:
 Ưu thế lai là gì? Cho ví dụ về ưu thế 
 lai ở động vật và thực vật .
* Ưu thế lai là hiện tượng cơ thể lai F1 khoẻ hơn, sinh 
 trưởng nhanh phát triển mạnh, chống chịu tốt, các 
 tính trạng hình thái và năng suất cao hơn trung bình 
 giữa hai bố mẹ hoặc vượt trội hơn cả hai dạng bố mẹ.
* Vd: Cây Bắp lai, gà, vịt, lợn, bò II/ Nguyên nhân của hiện tượng ưu thế lai.
 Tại sao khi lai 2 dòng thuần, 
 ưu thế lai biểu hiện rõ nhất?
 Vì hầu hết các cặp gen ở trạng thái dị hợp chỉ 
 có các gen trội có lợi mới được biểu hiện ở cơ 
 thể lai F1.
Ví dụ: Một dòng mang 2 gen trội lai với một dòng 
mang một gen trội sẽ cho con lai F1 mang 3 gen 
trội có lợi.
P: AAbbCC x aaBBcc F1: AaBbCc II/II/ NguyênNguyên nhânnhân củacủa hiệnhiện tượngtượng ưuưu thếthế lailai..
 Tại sao ưu thế lai biểu hiện rõ 
 nhất ở thế hệ F1, sau đó giảm dần 
 qua các thế hệ?
 Vì ở đời sau có hiện tượng phân li tạo ra các kiểu gen đồng 
hợp về các gen lặn có hại, vì vậy số cặp gen dị hợp giảm.
 Muốn duy trì ưu thế lai chúng ta phải sử dụng 
 biện pháp nào?
 Muốn duy trì ưu thế lai phải dùng biện pháp nhân giống 
 vô tính bằng giâm, chiết, ghép, nuôi cấy mô II/ Nguyên nhân của hiện tượng ưu thế lai.
 * Tiểu kết:
- Sự tập trung các gen trội có lợi ở cơ thể lai F1 là 
một nguyên nhân của hiện tượng ưu thế lai
- Ưu thế lai biểu hiện rõ nhất ở F1 sau đó giảm 
dần qua các thế hệ.
- Cơ sở của hiện tượng ưu thế lai: (SGK)
- Muốn duy trì ưu thế lai phải dùng biện pháp 
 nhân giống vô tính bằng giâm, chiết, ghép, nuôi 
 cấy mô III/III/ CácCác phươngphương pháppháp tạotạo ưuưu thếthế lailai
 1/ Phương pháp tạo ưu thế lai ở cây trồng 
 Con người đã tiến hành tạo ưu thế lai ở cây 
 trồng bằng phương pháp nào?
 + Lai khác dòng: Tạo hai dòng thuần chủng (bằng cách 
 cho tự thụ phấn) rồi cho giao phấn với nhau.
 +Lai khác thứ: Để kết hợp giữa tạo ưu thế lai và tạo giống 
 mới.
 Trong hai phương pháp trên, phương pháp nào được 
 sử dụng phổ biến hơn?
• Phương pháp lai khác dòng được sử dụng phổ biến hơn. 2/ Phương pháp tạo ưu thế lai ở vật nuôi 
 Người ta đã tiến hành tạo ưu thế lai ở vật 
 nuôi bằng phương pháp nào? Cho ví dụ.
* Lai kinh tế: Là phép lai giữa cặp vật nuôi bố mẹ thuộc 
 hai dòng thuần khác nhau rồi dùng cơ thể lai F1 làm sản 
 phẩm, không dùng nó làm giống.
*Ví dụ: Ở lợn, Con cái là Ỉ Móng Cái lai với con đực 
 thuộc giống Đại Bạch Lợn con mới đẻ nặng 0,8 kg, 
 tăng trọng nhanh, tỉ lệ thịt nạc cao hơn. 2/ Phương pháp tạo ưu thế lai ở vật nuôi 
 Tại sao người ta không dùng 
 con lai kinh tế để nhân giống?
 * Vì thế hệ sau các gen lặn gây hại ở trạng thái 
 đồng hợp sẽ được biểu hiện tính trạng. * Tiểu kết: HS điền vào bảng sau:
 Các phương pháp tạo ưu thế lai
 Phương pháp tạo ưu thế lai ở Phương pháp tạo ưu thế lai ở 
 cây trồng vật nuôi
+ Lai khác dòng: Tạo hai dòng * Lai kinh tế: Là phép lai giữa 
 thuần chủng (bằng cách cho cặp vật nuôi bố mẹ thuộc 
 tự thụ phấn) rồi cho giao hai dòng thuần khác nhau 
 phấn với nhau. rồi dùng cơ thể lai F1 làm 
 sản phẩm, không dùng nó 
+Lai khác thứ: Để kết hợp làm giống.
 giữa tạo ưu thế lai và tạo 
 * Ví dụ: Ở lợn, Con cái là Ỉ 
 giống mới.
 Móng Cái lai với con đực 
* Ví dụ: Ở ngô lai F1 năng suất thuộc giống Đại Bạch 
 cao hơn từ 25 30% so với Lợn con mới đẻ nặng 0,8 kg, 
 giống hiện có tăng trọng nhanh, tỉ lệ thịt 
 nạc cao hơn. GIỐNG NGÔ LAI LỢN LAN ĐƠ 
LỢN MÓNG CÁI RAT BÒ 
HÔNXTAINƠ BÒ VÀNG 
 (HÀ LAN) THANH HOÁ GÀ ĐÔNG CẢO GÀ RI HS làm bài tập trắc nghiệm sau:
Câu 1: Phép lai nào tạo ra ưu thế lai lớn nhất?
 a Lai khác dòng.
 b Lai cùng dòng.
 c Lai khác thứ.
 d Lai khác loài. Câu hỏi 2: Vì sao từ F2 trở đi, ưu thế lai 
 giảm dần?
a Tỉ lệ dị hợp tăng
b Xuất hiện cả đồng hợp lẫn dị hợp.
c Tỉ lệ đồng hợp lặn có hại tăng.
d Tỉ lệ đồng hợp giảm, tỉ lệ dị hợp tăng. Câu 3: Phép lai nào dưới đây gọi là kinh tế?
 a Lai ngô Việt Nam với ngô Mêhicô.
 b Lai lúa Việt Nam với lúa Trung Quốc.
 c Lai lợn Ỉ với lợn Đại Bạch; 
 lai bò Thanh Hoá với bò Sind
 d Cả a, b, c đều đúng. Hướng dẫn về nhà:
Học bài, trả lời 3 câu hỏi sgk; chuẩn bị bài mới.