Bài giảng Ngữ văn 8 - Bài 6: Truyện - Viết: Phân tích một tác phẩm truyện

 Trò chơi tiếp nối
Kể tên những tác phẩm truyện em 
 đã học, đã đọc Bài 6: Truyện
 Viết
Phân tích một tác phẩm truyện I. 
 Định 
hướng Chiếc bút thần kì
o HS đọc cá nhân phần định nghĩa và yêu cầu kiểu văn bản 
 trong 5 phút
o Tham gia trò chơi: chiếc bút sẽ được chuyền ngẫu nhiên 
 theo tín hiệu của 1 bản nhạc, nhạc dừng ở đâu, chiếc bút 
 đang ở vị trí của bạn nào thì bạn đó phải đưa ra 1 thông tin 
 về định nghĩa và yêu cầu kiểu bài trong vòng 5s. Cứ thế tiếp 
 tục cho tới khi thực hiện hết nhiệm vụ. Ai nêu được thì có 
 điểm thưởng, không nêu được phải thực hiện thử thách mà 
 GV đưa ra I.ĐỊNH HƯỚNG
 1. Khái niệm
 - Bài viết phaỉ nêu được 
 ́ ̉
 - Phân tich một tać phâm chủ đề; dẫn ra và phân 
 ̉
 truyện là kiêu bài nghi ̣ luận tić h được tać dụng của 
 văn học mà trong đó, người một số nét đặc săć về hiǹ h 
 ́ ́ ̀
 viêt dùng li lẽ và băng chứng thức nghệ thuật được 
 ̉ ́ ̉
 đê làm rõ một sô đặc điêm dùng trong tać phâm̉ ; từ 
 ̀
 vê nội dung và nghệ thuật đó, nêu lên nhận xét, 
 ̉
 của tać phâm. đań h gia ́ về những nét đặc 
 săć này. 2. Những điều cần chú ý
 Cać nhân xét, đań h gia ́
 ̣ Việc phân tić h và nhận xét, đań h 
trong bài văn về tać phâm̉ 
 gia ́ về truyện phaỉ baḿ sat́ nội 
 ̀ ́ ́
truyện, đặc biệt la cac net dung, hiǹ h thức của tać phâm̉ .
đặc săć nghệ thuật, phaỉ rõ 
ràng, đúng đăń , có li ́ lẽ và 
 ̀ ́
băng chứng thuyêt phục. Trước khi viết, cần tim̀ y ́ và 
 ́ ́ ́ ́
Nên kêt hợp nêu cac yêu tô lập dàn y.́ Căn cứ vào đề bài 
 ̀ ́ ́ ́
cân phân tich vơi việc phat để xać điṇ h cać h tim̀ y ́ cho 
 ̉ ̃ ́ ̉
biêu nhưng nhận xet, cam phù hợp (đặt câu hỏi hoặc 
 ̃ ̉ ̉ ̀ ́
nghi cua ban thân vê yêu suy luận)
tố âý .
 Bài văn phân tić h tać phâm̉ 
 truyện cần có bố cục mạch lạc, 
 lời văn chuân̉ xać , gợi cam̉ . II.
Thực hành Đề bài
Phân tích truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao 1. Thực hành viết theo các bước
a. Chuẩn bị
 - Nắm vững các thông 
 - Xem lại nội dung đọc tin liên quan (thể loại, 
 hiểu văn bản “Lão Hạc” chủ đề, các nhân vật cần 
 của Nam Cao. chú ý và các nét đặc sắc 
 nghệ thuật của truyện). 1. Thực hành viết theo các bước
b. Tìm ý và lập dàn ý
- Tìm ý cho bài viết bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi:
 + Cốt truyện tác phẩm Lão Hạc của Nam Cao có gì đặc sắc?
 + Chủ đề của truyện là gì? Ấn tượng chung của em sau khi đọc văn bản 
 như thế nào?
 + Nhân vật nào cần chú ý phân tích?
 + Nét đặc sắc và tác dụng của một số yếu tố hình thức trong truyện là gì?
 + Có thể rút ra những bài học nào từ văn bản truyện?
 + Với em, điều gì sâu sắc và đáng nhớ nhất sau khi đọc truyện? * Mở bài: Giớ i thiêụ nhan đề, tác giả, thể loaị và nhâṇ xét chung về tác phẩm
* Thân bài:
Nêu chủ đề và phân tích các biểu hiêṇ làm rõ chủ đề của tác phẩm:
- Phân tích nhan đề và đăc̣ sắc của cốt truyêṇ trong viêc̣ làm sáng tỏ chủ đề
- Phân tích các nhân vâṭ nhằm làm rõ chủ đề của truyêṇ
+ Nhân vâṭ laõ Hac̣ (các chi tiết về hoàn cảnh, hành đôṇ g, viêc̣ làm, cử chỉ, 
lờ i nói ) trong mối quan hê ̣vớ i các nhân vâṭ khác: con trai, ông giáo, “câụ 
Vàng”, 
+ Nhân vâṭ ông giáo (Ông giáo là ngườ i thế nào, những chi tiết nào thể hiêṇ 
điều đó?...)
- Phân tích tác duṇ g của các nét đăc̣ sắc nghê ̣thuâṭ trong truyêṇ : nghê ̣thuâṭ 
khắc hoạ đăc̣ điểm tính cách nhân vâṭ, bút pháp miêu tả (ngoaị hình và nôị 
tâm), lưạ choṇ chi tiết giàu ý nghiã , lờ i văn giản di,̣ tư ̣ nhiên, 
* Kết bài: Nhâṇ xét khái quát về giá tri ̣nôị dung và nghê ̣ thuâṭ của truyêṇ . 
Nêu tác đôṇ g của truyêṇ đối vớ i cá nhân ngườ i viết bài. 1. Thực hành viết theo các bước
c. Viết
 - Dựa vào dàn ý đã làm để luyện tập kĩ năng viết bài.
 - Lần lượt phân tích các yếu tố đặc sắc của truyện theo trình 
 tự hợp lí. Với mỗi yếu tố, cần chú ý điểm nổi bật, bằng chứng 
 kèm theo và tác dụng của chúng.
 - Trong khi phân tích, chú ý tạo điểm nhấn cho yếu tố hình 
 thức được phân tích bằng những đánh giá, nhận xét xác đáng, 
 tinh tế. 1. Thực hành viết theo các bước
d. Kiểm tra và chỉnh sửa 2. Rèn luyện kĩ năng phân tích tác dụng của yếu tố hình thức truyện
 a. Cách thức
 Hiểu một tác phẩm truyện không phải chỉ hiểu nội 
 dung như chủ đề, tình cảm, thái độ của nhà văn... mà 
 cần nhận biết và hiểu được các yếu tố hình thức và tác 
 dụng của chúng trong việc biểu đạt nội dung. Các yếu 
 tố hình thức của truyện thường được chú ý phân tích là 
 nghệ thuật xây dựng nhân vật, cốt truyện, ngôi kể, tình 
 tiết, lời văn,... Ví dụ đoạn phân tích tác dụng của yếu tố hình 
 thức truyện sau đây:
(1) Thực hiện chức năng chuyển đoạn và liên kết.
(2) Nêu yếu tố hình thức cần phân tích: nghệ thuật 
 xây dựng nhân vật.
(3) Xác định yếu tố hình thức cần phân tích: ngôn 
 ngữ của nhân vật.
(4) Nêu những bằng chứng tiêu biểu, xác thực để làm 
 rõ cho yếu tố.
(5) Nhận xét về tác dụng của yếu tố hình thức vừa 
 tìm hiểu.
(6) Diễn giải thêm tác dụng của yếu tố hình thức, 
 thực hiện chức năng liên kết. 2. Rèn luyện kĩ năng phân tích tác dụng của yếu tố hình thức truyện
 b. Bài tập Kĩ năng 
 phân tích tác dụng của yếu tố hình thức truyện.
Thực hiện chức năng chuyển đoạn và liên kết.
 Nêu yếu tố hình thức cần phân tích: cách kết thúc truyện của 
 “Lão Hạc”
 Nêu những bằng chứng tiêu biểu, xác thực để làm rõ cho yếu 
 tố.
 Nhận xét về tác dụng của yếu tố hình thức vừa tìm hiểu.
Diễn giải thêm tác dụng của yếu tố hình thức, thực hiện chức 
năng liên kết. Kết thúc truyện Lão Hạc gây ấn tượng và sự liên tưởng sâu xa tạo cho tác phẩm có sức vang lớn. 
Lão đã kết liễu cuộc đời mình bằng bả chó, có thể nói đó là một cái chết dữ dội và đau đớn nhất, 
“Lão vật vã trên giường, đầu tóc rũ rượi chốc chốc lại giật nảy lên, lão tru tréo, bọt mép sùi 
ra”, bấy nhiêu cụm từ đó đã khiến cho ta ấn tượng cái chết của lão Hạc. Tác giả đã liên tiếp sử dụng 
các từ láy gợi hình, gợi cảm, nó khiến cho ta hình dung được một lão Hạc sắp chết. Đó là cái chết 
của người do bị trúng độc bả chó. Bất giác, em có cảm tưởng như không phải cách chết của một con 
người bình thường mà là cách chết như của một con chó. Có lẽ, cái chết đau đớn mà dữ dội như 
muốn liên tưởng sâu sắc đến lời thanh minh, chuộc tội với cậu Vàng. Lão không chọn cách chết nào 
khác mà chết như cách chết của một con chó ăn phải bả, bởi với lão đến tận lúc chết, ám ảnh về cậu 
Vàng, về việc mình đã trót lừa một con chó vẫn day dứt lương tâm lão. Lão đã chọn một cách giải 
thoát đáng sợ nhưng lại như một cách để tạ lỗi cùng cậu Vàng chăng? Lão Hạc yêu thương con chó 
như con trai nhưng lại nỡ lừa bán nó đổ cho thằng Mục giết thịt, thì lão cũng phải tự trừng phạt mình, 
tự chịu hình phạt như một con chó. Lão Hạc chết trong đau đớn, vật vã ghê gớm về thể xác nhưng 
chắc chắn lão lại thanh thản về tâm hồn vì đã hoàn thành nốt công việc cuối cùng với đứa con trai 
vẫn “bặt vô âm tín” với hàng xóm láng giềng về tang ma của mình. Lão chết để giữ phần ấm cho con, 
để giữ lại hi vọng cho người con duy nhất đang ở nơi xa của mình. Cái chết của lão là biểu hiện cao 
nhất của tình phụ tử thiêng liêng, của đức hi sinh cao cả. Đó là âm vang của lòng tự trọng, âm vang 
của tình thương yêu và cả nhân cách cao đẹp. Tiếng vang về cái chết của lão Hạc như một lời tố cao 
đanh thép về xã hội bất công tàn bạo.