Bài giảng Ngữ Văn 8 - Thực hành tiếng việt: Nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn

 Ong về tổ Câu 1. Điền từ vào dấu ba chấm để 
hoàn thiện khái niệm sau: “Nghĩa tường 
minh của câu là nội dung thông báo được 
diễn đạt bằng các từ ngữ trong câu.”
 Đáp án: trực tiếp Câu 2: Nghĩa hàm ẩn của câu là nội 
dung thông báo được suy ra từ đâu?
 Đáp án: Từ nghĩa tường 
 minh và ngữ cảnh Câu 3: Câu tục ngữ: “Ăn quả nhớ 
kẻ trồng cây.” có nghĩa tường minh 
 như thế nào?
 Đáp án: Khi ăn quả phải 
 nhớ đến người trồng cây Câu 4: Câu tục ngữ: “Ăn quả nhớ 
kẻ trồng cây.” có nghĩa hàm ẩn 
 như thế nào?
 Đáp án: Khi hưởng thụ thành 
 quả nhất định, cần biết ơn người 
 tạo ra thành quả đó Câu 5. Nghĩa hàm ẩn được sử dụng 
 trong đời sống và trong tác phẩm văn 
học có tác dụng/hiệu quả như thế nào?
 Đáp án: để diễn tả những nội 
 dung tế nhị hoặc để tăng hiệu quả 
 giao tiếp THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn
 Giáo viên: Nhóm 3H Thực hành Bài tập 1
- Câu a (lời của nhân vật ông Nha) có nghĩa hàm ẩn là: Tôi có một chỗ dựa 
đáng tin cậy, đó là một người thân có chức quyền cao ở huyện (chủ tịch 
huyện). 
- Câu b (lời của “ông bác sĩ” khám mắt cho nhân vật “tôi”) có nghĩa hàm ẩn là: 
Vị bác sĩ trước đó đã khám mắt, kê đơn cho nhân vật “tôi” là một thầy lang 
dốt, chữa bậy để kiếm tiền. 
- Câu c (lời khuyên của “một người bạn thân” đối với nhân vật “tôi”) có nghĩa 
hàm ẩn là: Bệnh viện nhà nước có nhiều bác sĩ giỏi, có chất lượng khám chữa 
bệnh tốt hơn các cơ sở y tế tư nhân. Bài tập 2
a) Nêu nghĩa hàm ẩn của những câu in đậm. Vì sao chị Dậu không 
 dám nói thẳng với con mà phải dùng câu có nghĩa hàm ẩn? 
 b) Nghĩa hàm ẩn trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn? Vì sao 
 chị Dậu phải nói rõ hơn như vậy? Bài tập 2
a. 
- Hai câu “Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.” và “Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.” đều có 
nghĩa hàm ẩn: “Mẹ đã phải bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.”. 
- Tuy nhiên, ở câu thứ nhất, nghĩa hàm ẩn này được diễn đạt một cách xa xôi (chưa rõ). Ở câu thứ 
hai, nghĩa hàm ẩn này được chị Dậu diễn đạt rõ hơn (sau khi thấy cái Tí chưa hiểu ý câu nói trước 
đó của mình)
- Sở dĩ chị Dậu không dám nói thẳng với con là vì chị quá thương con, không nỡ nói ra điều quá đau 
lòng với mình và với cái Tí. 
b. Nghĩa hàm ẩn ở câu sau rõ hơn. Sở dĩ chị Dậu phải nói rõ hơn như vậy vì thấy cái Tí chưa hiểu 
câu nói trước của mình. Bài tập 3
 Tục ngữ Nghĩa hàm ẩn
 1) việc làm ra thóc gạo vô cùng vất vả, khó 
a) Cái nết đánh chết cái đẹp.
 nhọc
b) Một hạt thóc vàng chín 2) có danh tiếng tốt quan trọng hơn có nhiều 
giọt mồ hôi. của cải, tiền bạc
c) Một điều nhịn chín điều 3) cái đẹp về đạo đức có giá trị cao hơn hẳn 
lành. cái đẹp bề ngoài
d) Một nghề cho chín còn 4) nhẫn nhịn sẽ giúp tránh được những điều 
hơn chín nghề. không hay
 5) thành thạo, tinh thông một nghề còn hơn 
e) Tốt danh hơn lành áo. biết nhiều nghề không đến nơi đến chốn Bài tập 4
 Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 dòng) nêu cách hiểu về một câu tục ngữ 
 mà mình thích và bài học rút ra được từ câu tục ngữ đó 
 Yêu cầu
1. Đảm bảo hình thức đoạn văn (từ 5 đến 7 dòng)
2. Nội dung: nêu cách hiểu về một câu tục ngữ mà mình thích và bài học rút ra 
được từ câu tục ngữ đó.
3. Triển khai đoạn văn theo cấu trúc đã học (diễn dịch/quy nạp/tổng phân 
hợp/song song)
4. Đảm bảo các yêu cầu về chính tả, ngữ pháp, diễn đạt. Ví dụ minh họa
Đoạn văn diễn dịch:
 Tục ngữ Việt Nam có nhiều câu mang ý nghĩa giáo dục rất sâu sắc. Một 
trong số đó là câu tục ngữ mà em rất thích: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”. 
Từ nghĩa tường minh (nếu chịu khó mài thì có thể biến một thanh sắt thành 
chiếc kim), có thể suy ra nghĩa hàm ẩn của câu này là: kiên trì tất sẽ thành 
công. Từ câu tục ngữ này, em rút ra cho mình bài học: trong học tập cũng như 
mọi việc, để đạt được kết quả tốt, cần phải kiên trì, nhẫn nại; không ngại khó, 
ngại khổ; không nản chí, sờn lòng.