Bài giảng Ngữ văn 8 - Viết đoạn văn ghi lại cảm nghĩ sau khi đọc một bài thơ sáu chữ, bảy chữ

 Tiết 
 - VIẾT ĐOẠN VĂN GHI LẠI CẢM NGHĨ 
 SAU KHI ĐỌC MỘT BÀI THƠ SÁU CHỮ, BẢY CHỮ
 - TẬP LÀM THƠ SÁU CHỮ, BẢY CHỮ 1. Định hướng
 “Khi cha tôi còn sống, không biết cha tôi đã dạy truyền miệng cho tôi lúc nào mà tôi thuộc lòng, xúc 
động và nhớ mãi những câu thơ sau đây trong bài Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan: 
 Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà, 
 Cỏ cây chen đá, lá chen hoa
 Lom khom dưới núi, tiều vài chú 
 Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Trong trí tưởng tượng, Bà Huyện Thanh Quan đã đưa tôi đến Đèo Ngang dùng vào buổi chiều tà. Chỉ có hai 
người trên đỉnh đèo mà ngắm cảnh “Có cây chen đá, lá chen hoa". Ngoài sân gác thượng, trước chỗ cha tôi 
nằm, có mấy cây si, đinh lăng trồng trong chậu và ít được tưới tắm nên càng khẳng khiu, một núi non bộ 
cũng vì cảnh làm ăn của nhà tôi sa sút nên mốc rêu và nhiều khi tưởng chết khô hết cả mấy núi có cây ghép 
đá. Nhưng với cảnh cây cô và núi non này, tôi đã tưởng tượng thêm ra sự heo hút của những câu thơ trên kia. 
Tuổi lên bảy, lên tám của tôi khi ấy lại còn được những rung động này nữa:
 Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc,
 Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
 Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
 Một mảnh tình riêng, ta với ta.
Không ai bày cách cho tôi cảm xúc, nhưng tôi cứ nghe thấy những tiếng đanh đanh khắc khoải “cuốc cuốc” 
vang lên. Và hai tiếng “non, nước” dào dạt như có sóng. Sau đó, cả cảnh vật đều lặng đi để dâng lên một cái 
gì bàng bạc và trong trắng như sương tuyết.”.
 (Theo Nguyên Hồng. Một tuổi thơ văn, NXB Kim Đồng, Hà Nội, 2006) 1. Định hướng
 “Khi cha tôi còn sống, không biết cha tôi đã dạy truyền miệng cho 
tôi lúc nào mà tôi thuộc lòng, xúc động và nhớ mãi những câu thơ sau đây 
trong bài Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan: 
 Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà, PHIẾU HỌC TẬP 
 Cỏ cây chen đá, lá chen hoa
 Lom khom dưới núi, tiều vài chú 
 Lác đác bên sông, chợ mấy nhà. - Hình thức: Thảo luận cặp đôi
Trong trí tưởng tượng, Bà Huyện Thanh Quan đã đưa tôi đến Đèo Ngang 
dùng vào buổi chiều tà. Chỉ có hai người trên đỉnh đèo mà ngắm cảnh “Có - Thời gian: 3p
cây chen đá, lá chen hoa". Ngoài sân gác thượng, trước chỗ cha tôi nằm, - Yêu cầu: 
có mấy cây si, đinh lăng trồng trong chậu và ít được tưới tắm nên càng 
khẳng khiu, một núi non bộ cũng vì cảnh làm ăn của nhà tôi sa sút nên 
mốc rêu và nhiều khi tưởng chết khô hết cả mấy núi có cây ghép đá. 1. Xác định kiểu văn bản, hình thức trình bày 
Nhưng với cảnh cây cô và núi non này, tôi đã tưởng tượng thêm ra sự heo 
hút của những câu thơ trên kia. Tuổi lên bảy, lên tám của tôi khi ấy lại còn của ngữ liệu trên? Dựa vào đâu mà em biết?
được những rung động này nữa:
 Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc, 2. Để viết được như vậy, đòi hỏi điều gì ở 
 Thương nhà mỏi miệng cái gia gia. người viết? 
 Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
 Một mảnh tình riêng, ta với ta.
Không ai bày cách cho tôi cảm xúc, nhưng tôi cứ nghe thấy những tiếng 
đanh đanh khắc khoải “cuốc cuốc” vang lên. Và hai tiếng “non, nước” dào 
dạt như có sóng. Sau đó, cả cảnh vật đều lặng đi để dâng lên một cái gì 
bảng bạc và trong trắng như sương tuyết.”.
 (Theo Nguyên Hồng. Một tuổi thơ văn, NXB Kim Đồng, Hà Nội, 2006) - Nhà văn Nguyên Hồng ấn tượng với những hình ảnh, chi 
tiết:
+ Thuộc lòng, xúc động và nhớ mãi những câu thơ trong bài 
Qua Đèo Ngang.
+ Hình ảnh Đèo Ngang vào buổi chiều tà.
+ Với cảnh cây cỏ và núi non thấy được sự heo hút của những 
câu thơ 
+ Cứ nghe thấy những tiếng đanh đanh khắc khoải “cuốc 
cuốc” vang lên, - Các từ ngữ, câu văn thể hiện cảm xúc, sự liên tưởng và tưởng 
tượng mà bài thơ gợi ra cho người viết:
+ tôi thuộc lòng, xúc động và nhớ mãi những câu thơ .
+ Trong trí tưởng tượng, Bà Huyện Thanh Quan đã đưa tôi đến Đèo 
Ngang đúng vào buổi chiều tà.
+ tôi đã tưởng tượng thêm ra sự heo hút của những câu thơ
+ Tuổi lên bảy, lên tám của tôi khi ấy lại còn được những rung động 
này nữa: 
+ Không ai bày cách cho tôi cảm xúc, nhưng tôi cứ nghe thấy những 
tiếng đanh đanh khắc khoải “cuốc cuốc” vang lên, - Là nêu lên những cảm xúc, suy nghĩ về yếu tố 
 nghệ thuật, nội dung của bài thơ sáu chữ, bảy chữ.
VIẾT ĐOẠN VĂN GHI LẠI CẢM XÚC 
 VỀ MỘT BÀI THƠ 
 SÁU CHỮ, BẢY CHỮ 
 - Người viết cần: 
 + Nắm được yếu tố nghệ thuật, nội dung đặc sắc 
 của bài thơ
 + Nắm chắc yêu cầu về hình thức và nội dung của 
 đoạn văn
 + Bộc lộ tình cảm chân thành, sâu sắc CÁC BƯỚC VIẾT ĐOẠN VĂN GHI LẠI CẢM NGHĨ 
 VỀ MỘT BÀI THƠ SÁU CHỮ, BẢY CHỮ 
 Bước 2. Tìm ý và lập dàn ý
 * Tìm ý: Trả lời câu hỏi
 Bước 3. Viết đoạn : 
 - Yếu tố nghệ thuật, nội dung nào của bài thơ 
 - Viết đoạn theo dàn ý đã lập
 gợi cho em nhiều cảm xúc? Vì sao? 
Bước 1. Chuẩn bị - Đảm bảo yêu cầu của đoạn văn về 
 - Yếu tố NT, ND đó cho em cảm xúc gì?
Xác định: hình thức và nội dung
 * Lập dàn ý
- Kiểu văn bản + Mở đoạn: Giới thiệu tên bài thơ, tên tác giả - Biết sử dụng từ ngữ bộc lộ cảm xúc 
- Đối tượng và cảm xúc chung về bài thơ một cách sinh động, chính xác
- Tình cảm thể hiện + Thân đoạn: Bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ về các 
- Hình thức trình bày yếu tố nghệ thuật, nội dung theo trình tự:
 -> Chỉ ra yếu tố nghệ thuật, nội dung của Bước 4. Kiểm tra và chỉnh sửa 
 bài thơ gợi nhiều cảm xúc, suy nghĩ - Đọc kĩ đoạn văn
 -> Lí giải vì sao yếu tố nghệ thuật, nội 
 - Đối chiếu với dàn ý 
 dung đó gợi nhiều cảm xúc, suy nghĩ?
 -> Yếu tố NT, ND đó cho em cảm xúc gì? - Phát hiện và sửa lỗi ( nếu có)
 + Kết đoạn: Khái quát cảm xúc, suy nghĩ về ý -
 nghĩa của bài thơ Đưa ra lời nhận xét, đánh giá
 Sử dụng từ ngữ bộc lộ cảm xúc
CÁCH KHƠI GỢI CẢM XÚC, SUY NGHĨ 
 KHI VIẾT VĂN BIỂU CẢM Tưởng tượng, liên tưởng 
 VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ 
 Liên hệ bản thân
 So sánh, đối chiếu với 
 tác phẩm khác 2. Thực hành NẮNG MỚI 
 ( Lưu Trọng Lư)
 Mỗi lần nắng mới hắt bên song,
 Đề bài Xao xác, gà trưa gáy não nùng,
 Lòng rượi buồn theo thời dĩ vãng,
 Chập chờn sống lại những ngày không.
 Viết đoạn văn bộc lộ cảm nghĩ 
 Tôi nhớ mẹ tôi, thuở thiếu thời
 của em sau khi đọc bài thơ 
 Lúc người còn sống, tôi lên mười;
 “Nắng mới” của tác giả 
 Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội,
 Lưu Trọng Lư. Áo đỏ người đưa trước giậu phơi.
 Hình dáng mẹ tôi chửa xoá mờ
 Hãy còn mường tượng lúc vào ra:
 Nét cười đen nhánh sau tay áo
 Trong ánh trưa hè trước giậu thưa. Kiểm tra 
 Tìm ý và 
Chuẩn bị Viết bài và sửa 
 lập dàn ý
 chữa PHIẾU HỌC TẬP 
 CÁC BƯỚC NHIỆM VỤ
 THỰC HÀNH
 a) Chuẩn bị - Kiểu văn bản
 - Đối tượng
 - Tình cảm thể hiện
 - Hình thức trình bày
 b) Tìm ý và - Yếu tố nghệ thuật, nội dung nào của bài thơ gợi cho em nhiều 
lập dàn ý Tìm ý cảm xúc? Vì sao? 
 - Yếu tố NT, ND đó mang lại cho em cảm xúc gì?
 Cảm xúc chung mà em có được từ bài thơ?
 Mở đoạn .
 Lập dàn ý Thân đoạn ..
 Kết đoạn ..
 c) Viết đoạn .
 d) Kiểm tra và 
chỉnh sửa a, Chuẩn bị : 
 - Kiểu văn bản: văn biểu cảm
 - Đối tượng biểu cảm: bài thơ “Nắng mới” – Lưu Trọng Lư
 - Tình cảm thể hiện: yêu thích, xúc động
 - Hình thức trình bày: đoạn văn b, Tìm ý và lập dàn ý : 
* Tìm ý:
 Yếu tố NT, ND Khơi gợi 
 Phân tích, lí giải
 gợi cảm xúc cảm xúc
 - Từ láy: xao xác, não Màu nắng mới, âm thanh của tiếng gà gợi lên khung cảnh hiu hắt, Đồng cảm,
 nùng; nhân hóa: reo não nề, đầy hoài niệm, làm xao động tâm tư -> khiến những kỉ thấu hiểu
 - Biện pháp đảo trật tự niệm ùa về, khơi nguồn cảm xúc, đưa nhân vật “tôi” trở về với tâm trạng của 
 cú pháp: Xao xác, gà những kí ức tuổi thơ người con
 trưa gáy não nùng
 - Tính từ: đỏ, đen nhánh
 Hình ảnh người mẹ hiền hậu, trẻ trung, tươi tắn, thân thương mang rưng rưng 
 - Đảo trật tự cú pháp: Áo 
 nét đẹp của người Việt Nam xưa là ấn tượng sâu đậm trong tâm 
 đỏ người đưa trước giậu xúc động
 phơi. hồn của người con – một đứa trẻ lên mười.
 - Từ láy: chập chờn, Tâm trạng nhân vật “tôi”: buồn bã, day dứt, trĩu nặng, đong đầy Nhớ thương về 
 mường tượng nỗi nhớ, niềm thương hình bóng quen thuộc của mẹ trong tâm hồn mẹ, tưởng tượng 
 - Tính từ: rượi buồn non nớt của một đứa trẻ lên mười. ngày rời xa mẹ 
 - Động từ: sống lại, nhớ
 - Bài thơ là những hoài niệm, nhớ thương về hình ảnh người mẹ 
 Nội dung bài thơ trong kí ức tuổi thơ đầy xúc động của nhân vật ‘tôi”. Để lại nhiều 
 - Thể hiện tình yêu thương chân thành, tha thiết của người con với mẹ dư âm * Lập dàn ý:
 (-) Mở đoạn: + Giới thiệu tên bài thơ, tên tác giả : bài thơ “Nắng mới” của tác giả Lưu Trọng Lư
 + Nêu cảm xúc chung về bài thơ : yêu thích, ấn tượng
 (-) Thân đoạn: Bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ về các yếu tố nghệ thuật, nội dung sau:
 + Ở khổ thơ đầu, ta ấn tượng với từ láy: xao xác, não nùng và biện pháp đảo trật tự cú pháp trong câu thơ 
 “Xao xác, gà trưa gáy não nùng”-> Màu nắng mới, âm thanh của tiếng gà gợi lên khung cảnh hiu hắt, não nề, 
 đầy hoài niệm, làm xao động tâm tư khiến những kỉ niệm ùa về, khơi nguồn cảm xúc, đưa nhân vật “tôi” trở 
 về với những kí ức tuổi thơ -> Ta cảm nhận được sự xao động của không gian hay chính là sự xao động 
 trong lòng người.
 + Ở khổ thơ thứ hai, thứ ba, hình ảnh người mẹ hiện lên qua các tính từ: đỏ, đen nhánh và biện pháp đảo trật 
 tự cú pháp“Áo đỏ người đưa trước giậu phơi” làm nổi bật lên hình ảnh một người mẹ hiền hậu, trẻ trung, 
 tươi tắn, thân thương mang nét đẹp của người Việt Nam xưa là ấn tượng sâu đậm trong tâm hồn của người 
 con – một đứa trẻ lên mười -> khiến ta rưng rưng, xúc động, bùi ngùi
 + Diễn tả tâm trạng của người con, tác giả sử dụng một loạt tính từ “rượi buồn”, động từ “sống lại, nhớ” và 
 từ láy “chập chờn, mường tượng” -> Ta thấu hiểu sự buồn bã, day dứt, trĩu nặng, đong đầy nỗi nhớ, niềm 
 thương hình bóng quen thuộc của mẹ trong tâm hồn non nớt của một đứa trẻ lên mười. -> điều này khiến ta 
 thêm nhớ về mẹ, thấy yêu và thương mẹ của mình nhiều hơn
 + Ấn tượng về nội dung bài thơ: Bài thơ là những hoài niệm, nhớ thương về hình ảnh người mẹ trong kí ức 
 tuổi thơ đầy xúc động của nhân vật ‘tôi” từ đó thể hiện tình yêu thương chân thành, tha thiết của người con với 
 mẹ đã để lại trong ta nhiều dư âm và xúc động .
 (-) Kết đoạn: Khái quát cảm xúc, suy nghĩ về ý nghĩa của bài thơ d. Kiểm tra và chỉnh sửa
 Đọc lại đoạn văn đã viết. Đối 
 chiếu nội dung với mục Định 
 hướng và yêu cầu để tự phát 
 hiện và tìm cách sửa các lỗi về 
 ý, diễn đạt, trình bày.