Bài giảng Ngữ văn Lớp 8 - Văn bản - Bài 24: Nước Đại Việt ta (Tiết 106+107)

 Tiết 106-107. Văn bản I. Đọc- chú thích 1. Tác giả
v Hiệu Ức Trai
v Quê: Chí Linh, Hải Dương
v Có công lớn trong cuộc kháng chiến chống 
quân Minh và xây dựng đất nước
v Là người VN đầu tiên được UNESCO công 
nhận là danh nhân văn hoa thế giới 2. Tác phẩm Hoàn cảnh sáng tác
 Xuất xứ Thể loại
 Nhan đề PTBĐ Bố cục Đầu năm 1428, sau khi quân ta đại thắng quân Minh, 
Hoàn cảnh Nguyễn Trãi đã thừa lệnh vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi) soạn thảo 
 sáng tác Bình Ngô đại cáo để bố cáo với toàn dân về sự kiện có ý 
 nghĩa trọng đại này. 
 Trích Bình Ngô đại cáo nêu luận đề chính nghĩa với hai 
 Xuất xứ nội dung chính: nguyên lí nhân nghĩa và chân lí về sự tồn tại 
 độc lập có chủ quyền của dân tộc Đại Việt. - Cáo là một thể loại văn bản hành chính của nhà nuớc quân chủ, 
 Thể loại:
 thường đuợc dùng cho các phát ngôn chính thức, hệ trọng của 
 Cáo
 vua chúa hoặc thủ lĩnh, nhằm tổng kết một công việc, trình bày 
 một chủ truơng xã hội chính trị cho dân chúng biết. Cáo đã có 
 PTBĐ: ở Trung Quốc từ thời Tam Đại.
Nghị luận - Cáo có thể đuợc viết bằng văn xuôi, nhưng thường là được viết 
 bằng biền văn (biền ngẫu) So sánh sự giống và khác nhau 
 giữa 3 thể loại: Chiếu; Hịch; Cáo
 Chiếu Hịch Cáo
Giống nhau
 Khác nhau Thể loại Chiếu Hịch Cáo
 - Đều là kiểu văn bản nghị luận cổ, dùng lối 
Giống nhau văn biền ngẫu.
 - Do vua chúa hoặc thủ lĩnh phong trào viết.
 Trình bày chủ 
 Cổ động trương, công 
Khác nhau Ban bố thuyết phục, 
 mệnh lệnh bố thành quả 
 kêu gọi đấu của một sự 
 tranh nghiệp lớn. NHAN ĐỀ
 平 Bình: Dẹp yên
 吳 Ngô: Tên nước Minh thời Tam Quốc (Trung Quốc)
 大 Đại : Lớn, trọng đại
 誥 Cáo : Thông báo, tuyên bố
 Bình Ngô đại cáo: Tuyên bố về sự nghiệp đánh dẹp giặc Ngô “ Từng nghe:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo
Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia
Phong tục Bắc Nam cũng khác
Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương
Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau
Song hào kiệt thời nào cũng có. Vậy nên:
 Lưu Cung tham công nên thất bại,
 Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong,
 Cửa Hàm tử bắt sống Toa Đô
 Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã
 Việc xưa xem xét,
 Chứng cứ còn ghi.” Bố cục:
 - Nguyễn Trãi - 
Hai câu đầu: Nguyên lý nhân nghĩa
Tám câu tiếp: Chân lý chủ quyền, độc lập dân tộc
Sáu câu còn lại: Sức mạnh của nhân nghĩa, độc lập II. TÌM HIỂU VĂN BẢN 1. Nguyên lí nhân nghĩa
“ Từng nghe:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo ” 1. Nguyên lí nhân nghĩa
 Tư tưởng nhân nghĩa
 Theo quan điểm của 
Theo quan điểm Nho giáo
 Nguyễn Trãi
 Đạo lí, cách cư xử, ứng xử Yên dân: Trừ bạo: 
 và tình thương giữa con Đem lại thái bình cho Diệt trừ mọi thế lực 
 người với nhau. dân tàn bạo
 => Nguyên lí "nhân nghĩa": Trừ giặc Minh bạo 
 ngược để giữ yên cuộc sống cho dân, làm cho 
 dân an hưởng thái bình, hạnh phúc. “ Từng nghe:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo ”
- Dùng từ ngữ chuẩn xác “cốt, trước”.
- Tiểu đối.
- Cách đặt vấn đề khéo léo.
- Lập luận chặt chẽ. 2. ” Chân lí chủ quyền, độc lập dân tộc
 Như nước Đại Việt ta từ trước,
 Vốn xưng nền văn hiến đã lâu,
 Núi sông bờ cõi đã chia,
 Phong tục Bắc Nam cũng khác, 
 Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập,
 Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên xưng đế một phương,
 Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,
 Song hào kiệt đời nào cũng có. ” Khẳng định độc lập, chủ quyền của dân tộc
Văn hiến lâu đời Lãnh thổ riêng Phong tục riêng
 Lịch sử riêng Chế độ chủ quyền riêng (có anh hùng, hào kiệt) “Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời xây nền độc lập,
 Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương” 
Các triều đại phong kiến Các triều đại phong kiến 
 Ngang hàng
 Việt Nam Trung quốc 
- ''đế'' - vua thiên tử, chỉ có một
- “ đế” là duy nhất, toàn quyền khác với ''vương'' là vua chư hầu 
có nhiều và phụ thuộc vào “đế”
=> Thể hiện ý thức dân tộc và niềm tự hào dân tộc.