Bài giảng Ngữ Văn 8 - Đổi tên cho xã

 Các em đã từng đọc truyện hoặc vở kịch nào 
viết về “bệnh” sĩ diện chưa? Hãy nhớ lại và kể 
tên một truyện hoặc một vở kịch mà em biết. Đổi tên cho xã
 Lưu Quang Vũ I. Đọc và
tìm hiểu chung 1. Tác giả
- Lưu Quang Vũ (1948 - 1988), sinh tại tỉnh 
Phú Thọ.
- Ông là nhà thơ, nhà văn, nhà soạn kịch. 
- Các tác phẩm kịch của ông luôn mang giá 
trị nhân văn và là bài học sâu sắc trong 
cuộc sống. 2. Văn bản
(1) Chia sẻ quá (2) Nêu những từ (3) Cần lưu ý 
trình tự đọc văn ngữ, hình ảnh, những kĩ năng 
bản ở nhà (cách biểu tượng,... khó, nào khi đọc hiểu 
đọc thành tiếng, cần chú ý và giải văn bản hài kịch?
cách khám phá thích.
văn bản theo các 
gợi ý đọc) a. Đọc và giải thích từ khó
+ Hợp tác xã: là một mô hình tổ chức kinh tế phổ biến từ lâu và 
được khuyến khích phát triển ở Việt Nam, tồn tại song hành cùng 
với các loại hình Doanh nghiệp tại Việt Nam.
+ Manh mún: tủn mủn, nhỏ nhặt và rời rạc. 
+ Kiến thiết: xây dựng theo quy mô lớn. b. Tìm hiểu chung 
* Thể loại Hài kịch
- Khái niệm: là thể loại kịch dùng tiếng cười để châm biếm, đả kích, phê phán những thói hư 
tật xấu, cái lố bịch, lỗi thời,... trong đời sống. 
- Các yếu tố đặc trưng: 
+ Xung đột: thường là sự mâu thuẫn giữa cái xấu (cái thấp hèn) với cái tốt (cái đẹp, cái cao 
cả)
+ Nhân vật: thường có sự không tương xứng giữa thực chất bên trong và hình thức bên 
ngoài, giữa suy nghĩ và hành động, lời nói và việc làm nên thường trở nên lố bịch, hài hước.
+ Hành động: thường tương phản, mâu thuẫn với phẩm chất, tính cách nhân vật. 
+ Lời thoại: thường là ngôn ngữ hài hước, gây cười.
+ Thủ pháp trào phúng: chủ yếu là nghệ thuật phóng đại (nói quá, cường điệu). b. Tìm hiểu chung 
* Vở kịch “Bệnh sĩ”
- Hoàn cảnh sáng tác: năm 1988, khi đất nước ta đang bước vào thời kì đổi 
mới.
*Đoạn trích “Đổi tên cho xã”
- Nhân vật: Ông Nha - chủ tịch xã (nhân vật chính), Văn Sửu, ông Độp, bà 
Độp, ông Thình.
- Bối cảnh: Lễ đổi tên xã Cà Hạ thành xã Hùng Tâm tại trụ sở UBND xã. b. Tìm hiểu chung 
- Diễn biến chính: 
 (1) Ông Nha - Chủ 
 (2) Ông Văn Sửu tuyên đọc (4) Cuộc đối thoại 
tịch xã phát biểu về (3) Cuộc đối thoại 
 danh sách những người được giữa ông Nha, ông 
 việc đổi tên cho xã của ông Sửu, ông 
 bổ nhiệm vào các chức trách Sửu và ông Thình 
với mục đích đưa xã Nha và ông Độp, 
 mới trong cơ cấu của Liên hợp về việc đổi tên 
Hùng Tâm thành một bà Độp về việc bổ 
 xã. Tất cả mọi người đều được Trung tâm công 
xã tiên tiến giàu có, nhiệm chức danh 
 bổ nhiệm những chức danh mới nghệ và trưởng 
 văn minh của toàn và đổi tên công 
 với nhiều tên gọi hiện đại, khác ban ngoại giao cho 
huyện, toàn tỉnh và việc cho ông Độp.
 hẳn với tên gọi cũ. ông Thình. 
 có thể toàn quốc. II. Đọc và
tìm hiểu chi tiết 1. Nhân vật ông Nha - chủ tịch xã
 PHIẾU HỌC TẬP SỐ 01
 Nhân vật ông Nha Nhận xét
 - Thưa các đồng chí đại diện Dân, Chính, Đảng,..., thay mặt cán bộ nhân dân - Những lời nói rất 
 phố Cà nói riêng và toàn xã Cà Hạ nói chung. Từ hôm nay, nói cụ thể hơn là từ dài dòng, văn hoa, 
 giờ phút này,... lịch sử xã ta mở sang một trang mới... tôi xin long trọng tuyên sáo rỗng.
 bố kế hoạch xây dựng cách tân, toàn diện và triệt để, rộng lớn và phong phú, 
 - Hành động khoa 
 Lời mới mẻ và khoa học: Hợp tác xã Cà Hạ từ nay [...] Đề nghị vỗ tay!
thoại trương, màu mè.
 - Có cái tên nào đẹp tai không nhỉ, chứ “hoạn lợn”... nghe nó thô thiển làm sao là nhân vật tiêu 
 ấy? Chú nghĩ giùm tôi! biểu cho kiểu người 
 - Như Nguyễn Trãi phò Lê Lợi, chú lắm chữ nghĩa, giỏi. Riêng cái khoản đặt tên chuộng hư danh, 
 quan trọng lắm chứ!... Cũng như Cà Hạ đổi là Hùng Tâm vậy. háo danh, “bệnh” 
 hình thức,... không 
 - Trang trí cuộc họp và chuẩn bị: nhiều cờ quạt, khẩu hiệu, áp phích, bản đồ, chú trọng nội dung, 
 nổi bật những dòng chữ lớn: “Hùng Tâm vươn lên giàu mạnh hạnh phúc” và 
Hành chất lượng công 
 “Thay trời đổi đất sắp đặt Hùng Tâm”...pháo nổ...tiếng nhạc rầm rộ đứng bên việc,... - một căn 
động
 chiếc bàn có phủ vải hoa và đặt mi-crô, vẻ quan trọng.. bệnh rất phổ biến 
 - Phát biểu, mời phát biểu, trao đổi, quán triệt tinh thần mọi người... trong xã hội. 2. Một số đặc điểm hài kịch trong đoạn trích “Đổi tên cho xã”
 PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02
 Nội dung Biểu hiện - tác dụng
 - Chủ yếu nêu tên hệ thống nhân vật và lời thoại của mỗi nhân vật.
 - Các chỉ dẫn sân khấu (lời của tác giả kịch bản chỉ dẫn về bối cảnh, ánh sáng, 
 đạo cụ, trang phục, hành động,... của các nhân vật trên sân khấu). Ví dụ: 
 đoạn mở đầu (in nghiêng) trong văn bản này: Phố Cà. Trụ sở Uỷ ban xã, một 
 1. Cách 
 căn phòng rộng được trang trí bởi nhiều cờ quạt, ....Hùng Tâm”. 
 trình bày 
 kịch bản Giúp người đọc hình dung ra bối cảnh không gian trụ sở Uỷ ban xã ở phố Cà 
 với những trang trí hình thức loè loẹt, âm thanh (pháo nổ) ầm ĩ, huyên náo và 
 đông đảo nhân dân trong xã chuẩn bị cho buổi lễ đổi tên,... Đồng thời cho thấy 
 tính chất hài kịch thể hiện ở nội dung các khẩu hiệu được treo, hình thức tổ 
 chức, bài trí cuộc họp, tên các xã viên,.. 2. Một số đặc điểm hài kịch trong đoạn trích “Đổi tên cho xã”
 Nội dung Biểu hiện - tác dụng
 - Sự việc đổi tên xã và tên các tổ, đội, ngành nghề truyền thống thành 
 hiện đại đều được dùng thủ pháp phóng đại: Chủ nhiệm Trung tâm Công 
 nghệ kiêm Trưởng ban Ngoại vụ của Liên hợp xã, Chủ nhiệm Trung tâm 
 Xây dựng và kiến thiết cơ bản, Chủ nhiệm Trung tâm Điều phối nhân lực 
 2. Thủ và sản xuất nông nghiệp, Trung tâm Triệt sản gia súc...
pháp trào 
 - Tên các nhân vật được gọi trong đoạn kịch: Ông Thình, bà Độp, ông 
 phúng 
 Độp...
 Các tên trong ủy ban xã được đổi mới và cả tên nhân vật cũng được 
 sáng tạo nhằm tăng thêm tính chất, mức độ của sự lố bịch, hài hước 
 nhằm tạo tiếng cười châm biếm, mỉa mai. 2. Một số đặc điểm hài kịch trong đoạn trích “Đổi tên cho xã”
Nội dung Biểu hiện - tác dụng
 - Nội dung đoạn trích kể về câu chuyện đổi tên của một xã: từ tên xã Cà Hạ 
 đổi tên thành xã Hùng Tâm cho đến tên các tổ, đội, các bộ phận, ngành 
 nghề trong xã, tất cả đều được đổi tên mới sao cho hùng tráng, mới mẻ, 
 tiên tiến,... Nhưng chỉ là đổi tên bên ngoài, mọi việc bên trong vẫn như cũ.
3. Nội dung Nội dung đoạn trích Đổi tên cho xã liên quan mật thiết với tên vở kịch 
 chủ đề Bệnh sĩ. Nội dung nói về một làng quê nghèo mang tên Cà Hạ. Người dân ở 
 đây hiền lành, chân chất nhưng ông Toàn Nha (chủ tịch xã) lại háo danh, 
 thích “sĩ diện”. Lẽ ra phải đổi mới cách làm ăn để cuộc sống người dân được 
 no đủ thì ông Nha lại chỉ quan tâm đến việc đặt ra những cái tên sang trọng 
 và hiện đại. 3. Ý nghĩa tư tưởng của đoạn trích “Đổi tên cho xã”
 - Từ cảnh đổi tên cho xã, đoạn trích muốn 
 dùng tiếng cười để phê phán thói háo danh, 
 thích khoa trương, “bệnh” thành tích, ...chỉ 
 toàn nói mà không làm.
 - Điều đó vẫn còn có ý nghĩa với cuộc sống 
 ngày nay, vì “bệnh” thành tích, tính khoe 
 khoang thời nào cũng có. III. Tổng kết Tổng kết
Qua cảnh đổi tên cho xã Cà Sử dụng thành công thủ pháp 
Hạ, tác giả đã phê phán phóng đại, xây dựng nhân vật 
“bệnh” háo danh, hình thức, mang tính cách tiêu biểu, tạo 
...có trong mỗi con người, nên tiếng cười châm biếm, hài 
 hước sâu sắc và giàu ý nghĩa.
mỗi tập thể. 
 Nội dung Nghệ thuật Kĩ năng đọc hiểu văn bản kịch
- Tóm tắt nội dung văn bản (Văn bản kể lại sự việc gì? Sự việc 
ấy xảy ra trong bối cảnh nào? Cốt truyện có gì đặc biệt?...). 
- Tìm hiểu một số đặc điểm của hài kịch qua các phương diện: 
xung đột, nhân vật, hành động, lời thoại, thủ pháp trào 
phúng,...để hiểu được chủ đề, mục đích và ý nghĩa của tiếng 
cười phê phán trong văn bản.
- Liên hệ, kết nối với kinh nghiệm của bản thân để hiểu sâu hơn 
về nội dung văn bản. IV. Luyện tập, 
 vận dụng (1) Câu thoại/đoạn thoại nào trong đoạn trích khiến 
em thấy buồn cười nhất?Vì sao?
 (2) Bằng trải nghiệm của bản thân, em hãy nêu một 
số ý nói về tác hại của “bệnh sĩ” trong cuộc sống.