Bài giảng Ngữ Văn 8 - Tiết 128+129: Ôn tập phần tiếng việt

 TIẾT 128, 129
 ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT I­ CÁC KIỂU CÂU
1. Ôn tập lí thuyết
 KiÓu Chức năng Hình thức 
 c©u Nªu ®Æc ®iÓm hình thøc và chức năng của 
 c¸c kiÓu c©u đã học?
 C©u -Chøc năng chÝnh dïng ®Ó -Tõ ngữ tõ nghi vÊn (ai, gì, nµo, t¹i 
 nghi hái sao, ®©u, bao giê )
 vÊn -Ngoµi ra cßn dïng ®Ó cÇu -DÊu c©u: th­êng kÕt thóc bằng dÊu 
 khiÕn, kh¼ng ®Þnh, phñ ®Þnh, hái chÊm
 ®e do¹ 
 C©u - Dïng ®Ó ra lÖnh, yªu cÇu, ®Ò -Tõ ngữ tõ cÇu khiÕn (h·y, ®õng, 
 cÇu nghÞ, khuyªn b¶o chí, ,®i, th«i, nµo, )
 khiÕn -DÊu c©u: thư­êng kÕt thóc b»ng dÊu 
 chÊm than hoÆc dÊu chÊm KiÓu Chức năng Hình thức 
c©u
C©u -Dïng ®Ó béc lé c¶m xóc trùc - Tõ ngữ tõ c¶m th¸n(than «i, «i, hìi 
c¶m tiÕp cña ng­ưêi nãi (ng­ưêi ¬i, ,thay, xiÕt bao, )
th¸n viÕt) -DÊu c©u: thư­êng kÕt thóc b»ng dÊu 
 chÊm than
C©u - Th­ưêng dïng ®Ó kÓ, th«ng -Kh«ng cã dÊu hiÖu tõ ngữ ®Æc trưng 
trÇn b¸o, nhËn ®Þnh, miªu t¶ như­ c¸c kiÓu c©u kh¸c
thuËt -Ngoµi ra ®Ó yªu cÇu, béc lé c¶m -DÊu c©u: thư­êng kÕt thóc b»ng dÊu 
 xóc chÊm hoÆc chÊm löng
C©u -Th«ng b¸o, x¸c nhËn kh«ng cã - Tõ ngữ: kh«ng, ch­ưa, ch¼ng, 
phñ sù vËt,sù viÖc (phñ ®Þnh miªu kh«ng ph¶i, ®©u, ®©u cã 
®Þnh t¶)
 -Ph¶n b¸c mét ý kiÕn, nhËn 
 ®Þnh(phñ ®Þnh b¸c bá 2. Bài tập Cho biết mỗi câu sau thuộc kiểu câu 
 Bµi tËp 1 nào trong số các kiểu câu nghi vấn, 
 cầu khiến, cảm thán, trần thuật, phủ 
 Néi dung c©u KiÓu c©u
 định? 
 1. Vî t«i kh«ng ¸c, - C©u trÇn thuËt ghÐp, 
 nhưng thÞ khæ qu¸ cã mét vÕ lµ d¹ng c©u Vî t«i kh«ng ¸c, nh­ưng thÞ khæ 
 råi. phñ ®Þnh ( vế 1).
 2. C¸i b¶n tÝnh tèt cña qu¸ råi(1) C¸i b¶n tÝnh tèt cña 
 - C©u trÇn thuËt ®¬n
 ng­ưêi ta bÞ những nçi ng­êi ta bÞ những nçi lo l¾ng, 
 lo l¾ng, buån ®au, Ých 
 kØ che lÊp mÊt. buån ®au, Ých kØ che lÊp 
 - C©u trÇn thuËt ghÐp, 
 3. T«i biÕt vËy, nªn t«i mÊt(2).T«i biÕt vËy, nªn t«i chØ 
 vÕ sau cã 1 vÞ ngữ phñ 
 chØ buån chø kh«ng nì 
 ®Þnh ( không nỡ giận) buån chø kh«ng nì giËn(3).
 giËn.
 ( Nam Cao) Bµi tËp 2
 C¸i b¶n tÝnh tèt cña 
 ng­êi ta bÞ những nçi 
*) ĐÆt ®iÓm hái vµo những tõ: những nçi lo lo l¾ng, buån ®au Ých 
l¾ng buån ®au Ých kØ: kØ che lÊp mÊt.
- C¸i b¶n tÝnh tèt cña ngư­êi ta cã thÓ bÞ ? BiÕn ®æi c©u 
những gì che lÊp mÊt? trÇn thuËt trªn 
 thµnh c©u nghi 
 vÊn
? Những gì cã thÓ che lÊp mÊt c¸i b¶n tính 
tèt ®Ñp cña ng­ưêi ta? Bµi tËp 2
 C¸i b¶n tÝnh tèt cña 
 ng­êi ta bÞ những nçi 
*) ĐÆt ®iÓm hái vµo những tõ: những nçi lo lo l¾ng, buån ®au Ých 
l¾ng buån ®au Ých kØ: kØ che lÊp mÊt.
? C¸i b¶n tÝnh tèt cña ng­ưêi ta cã thÓ bÞ 
những nçi lo l¾ng, buån ®au, Ých kØ che lÊp ? BiÕn ®æi c©u 
mÊt kh«ng? trÇn thuËt trªn 
 thµnh c©u nghi 
? Những nçi lo l¾ng, buån ®au, Ých kØ cã thÓ vÊn
che lÊp mÊt c¸i b¶n tÝnh tèt ®Ñp cña ng­ưêi 
ta kh«ng? Bµi tËp 3
*) Với từ buồn cã thÓ ®Æt ®­ưîc c¸c 
c©u sau:
 -Chao «i, buån! Víi mçi tõ : vui, buån, hay, 
 -Ôi, buồn quá! ®Ñp, tìm c¸ch ®Æt c©u c¶m 
 -Buồn thật! th¸n?
 -Buồn ơi là buồn! Bµi tËp 4
Đäc ®o¹n trÝch sau:
 T«i bËt c­êi b¶o l·o(1):
- Sao cô lo xa qu¸ thÕ(2)? Cô cßn khoÎ l¾m, chư­a chÕt ®©u mµ 
sî(3)!Cô cø ®Ó tiÒn Êy mµ ¨ăn, lóc chÕt h·y hay(4)! Téi gì b©y giê 
nhÞn ®ãi mµ ®Ó tiÒn l¹i(5)?
- Kh«ng, «ng gi¸o ¹(6)! ¡n m·i hÕt ®i thì ®Õn lóc chÕt lÊy gì mµ lo 
liÖu(7)?
 (Nam Cao)
 Trong những câu sau câu nào 
 là câu trần thuật, câu nào là 
 câu cầu khiến, câu nào là câu 
 nghi vấn? Bµi tËp 4
 a) X¸c ®Þnh kiÓu c©u
1. Tôi bật cười bảo lão: TrÇn thuËt
 2. Sao cụ lo xa thế? Nghi vÊn
3. Cụ còn khỏe lắm,chưa chết đâu mà sợ! TrÇn thuËt
4. Cụ cứ để tiền đấy mà ăn, lúc chết hãy hay! CÇu khiÕn
5. Tội gì bây giờ nhịn đói để tiền lại? Nghi vÊn
6. Không, ông giáo ạ! TrÇn thuËt
7. Ăn hết tiền thì đến lúc chết lấy gì mà liệu? Nghi vÊn Câu nào trong số những câu 
Bµi tËp 4
 nghi vấn trên được dùng để hỏi
a) X¸c ®Þnh kiÓu c©u ( điều băn khoăn cần được giải 
 đáp)?
b)C©u nghi vÊn dïng ®Ó hái
C©u 7: ¡n m·i hÕt ®i thì ®Õn 
lóc chÕt lÊy gì mµ lo liÖu? Câu nào trong số những câu 
 nghi vấn trên không được dùng 
c) C©u nghi vÊn kh«ng dïng ®Ó hái
 để hỏi? Nó được dùng làm gì?
 C©u 2: BiÓu lé sù ng¹c nhiªn
 C©u 5: dïng ®Ó gi¶i thÝch II-Hµnh ®éng nãi Nªu kh¸i niÖm hµnh ®éng nãi? 
 Cã bao nhiªu lo¹i hµnh ®éng nãi?
 1. ¤n tËp lÝ thuyÕt
 Cã mÊy c¸ch thùc hiÖn mét hµnh ®éng nãi?
 *) Hµnh ®éng nãi lµ hµnh ®éng ®ư­îc thùc hiÖn b»ng lêi nãi 
 nh»m môc ®Ých nhÊt ®Þnh 
 *) C¸c nhãm hµnh ®éng nãi:
 +) Hµnh ®éng trình bµy:kÓ, t¶, kh¼ng ®Þnh 
 +) Hµnh ®éng ®iÒu khiÓn: mêi, yªu cÇu, ra lÖnh, khuyªn b¶o 
 +) Hµnh ®éng hái
 +) Hµnh ®éng béc lé c¶m xóc: c¶m ¬n, xin lçi, than phiÒn 
 +) Hµnh ®éng høa hÑn: høa, ®¶m b¶o, ®e däa 
 *) C¸ch dïng: - Trùc tiÕp
 - Gi¸n tiÕp 2. Bài tập
 Bài 1, 2: Hãy xác định kiểu câu, kiểu hành động nói, cách dùng?
 TT Câu đã cho Kiểu câu Kiểu hành động nói Cách dùng
 1 Tôi bật cười b¶o lão: Traàn thuaät Kể (trình bày) Tröïc tieáp 
 2 - Sao cụ lo xa quá thế ? Caâu nghi vaán Boäc loä caûm xuùc Giaùn tieáp 
 Cụ còn khỏe lắm, chưa chết Traàn thuaät 
 3 Nhận định (trình bày) Tröïc tieáp 
 đâu mà sợ !
 Cụ cứ để tiền ấy mà ăn, lúc Ñề nghị (ñiều khiển)
 4 Caàu khieán Tröïc tieáp 
 chết hãy hay !
 Tội gì bây giờ nhịn đói mà 
 5 Giải thích (trình 
 để tiền lại ? Caâu nghi Giaùn tieáp 
 vaán bày)
 Phủ định bác bỏ(trình bày) 
 6 - Không, ông giáo ạ ! Phủ định Tröïc tieáp 
 Ăn mãi hết đi thì đến lúc 
 7 Caâu nghi vaán Haønh ñoäng hoûi Tröïc tieáp 
 chết lấy gì mà lo liệu ? Bµi tËp 3
 ViÕt c©u với néi dung yªu cÇu sau: Cam kÕt, høa.
Cam kÕt: Em cam kÕt kh«ng vi ph¹m vµo c¸c tai tÖ n¹n x· héi. 
Høa: Em xin høa sÏ ®i häc ®óng giê. III­ LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
1. ¤n tËp lÝ thuyÕt ViÖc lùa trän trËt tù tõ trong c©u có 
 tác dụng gì ?
 *Tác dụng cña viÖc lùa trän trËt tù tõ trong c©u:
 - ThÓ hiÖn thø tù nhÊt ®Þnh cña sù vËt, hiÖn tư­îng, ho¹t ®éng 
 - NhÊn m¹nh hình ¶nh, ®Æc ®iÓm cña sù vËt, hiÖn t­ưîng.
 - Liªn kÕt c©u víi những c©u kh¸c trong văn b¶n.
 - жm b¶o sù hµi hßa vÒ ngữ ©m cña lêi nãi. 2. Bài tập
 Bài tập 1 Sø gi¶ vµo, ®øa bÐ b¶o: ¤ng vÒ t©u 
 víi vua s¾m cho ta mét con ngùa s¾t, 
 mét c¸i roi s¾t vµ mét tÊm ¸o gi¸p 
*Tác dụng cña viÖc s¾p xÕp trËt tù c¸c 
 s¾t, ta sÏ ph¸ tan lò giÆc nµy. Sø gi¶ 
c©u in ®Ëm: BiÓu thÞ thứ tù trư­íc sau võa kinh ng¹c, võa mõng rì, véi 
 vµng vÒ t©u vua.
cña trạng thái, hoạt động.
 (Th¸nh Giãng) 
 Gi¶i thÝch lÝ do s¾p 
 xÕp trËt tù tõ cña 
 c¸c bé phËn câu in 
 đậm nối tiếp nhau 
 trong đoạn văn sau? Bµi tËp 2 a) C¸c lang ai còng muèn ng«i 
 b¸u vÒ mình nªn cè lµm võa 
 T¸c dông cña viÖc 
 ý vua cha. Nh­ưng ý vua cha 
 s¾p xÕp trËt tù tõ 
 như­ thÕ nµo kh«ng ai ®o¸n 
 cña c¸c tõ ngữ in 
 ®­ưîc.
 ®Ëm?
 (B¸nh chư­ng b¸nh giµy)
 bb) Con ngư­êi cña B¸c, ®êi 
- C©u a: T¸c dông nối kÕt c©u sèng cña B¸c gi¶n dÞ như­ 
 thÕ nµo, mäi ng­ưêi chóng 
- C©u b: T¸c dông nhÊn m¹nh ta ®Òu biÕt: bữa c¬m, ®å 
lµm næi bËt đề tài cña c©u nãi dïng, c¸i nhµ, lèi sèng.
 a) (Ph¹m Văn Đång) Bµi tËp 3 Đọc đối chiếu hai câu sau ( 
 chú ý các cụm từ in đậm) 
 và cho biết câu nào mang 
 tính nhạc rõ ràng hơn?
 a) Nhí buæi tr­ưa nµo, nåm 
- C©u a: Mang tÝnh nh¹c râ h¬n nam c¬n giã thæi, khãm tre 
 lµng rung lªn man m¸c khóc 
 nh¹c ®ång quª.
 b) Nhí mét buæi tr­a nµo, 
 nåm nam c¬n giã thæi,khãm 
 tre lµng rung lªn khóc nh¹c 
 ®ång quª man m¸c. NỘI DUNG KIẾN THỨC CẦN NHỚ 
 Lựa chọn trật tự từ 
 Hành động nói
 Kiểu câu Hành động nói trong câu
 Nhấn 
Nghi vấn cầucầu khiếnkhiến Trình Nối kết 
 Hỏi Nối kết mạnh đặc 
 bày câu
 câu điểm hình 
 ảnh sự vật,
 Bộc hiệnhiện 
 Trần Cảm Phủ lộ 
 Trần Cảm Phủ Điều Hứa lộ tượng..
 thuật thán định cảm 
 thuật thán định khiển hẹn cảm 
 xúc