Bài giảng Ngữ Văn Lớp 8 - Tiết 45: Nói giảm nói tránh

 Tiết 45
 NÓI GIẢM, NÓI TRÁNH
 I.Nói giảm, nói tránh và tác dụng của nói giảm, nói tránh
 1.Xét VD 1: ( Tr107-108/SGK) 2.Nhận xét:
- Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi 
 tôi sẽ đi gặp các cụ Các Mác, cụ Lê-nin 
 và các vị cách mạng đàn anh khác, thì - Xác định từ in đậm 
 đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng - Các từ, cụm từ in đậm:
 trong ví dụ 1.
 và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy + Các cụ Các Mác, cụ Lê-nin 
 -Nghĩa của các cụm 
 đột ngột. và các vị cách mạng đàn anh 
 từ in đậm đó là gì?
 ( Hồ Chí Minh, Di chúc) khác
 -Tại sao người viết 
- Bác đã đi rồi sao, Bác ơi! + Đi
 (người nói) lại dùng 
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời. + Chẳng còn
 cách diễn đạt đó?
 ( Tố Hữu, Bác ơi) - Nghĩa là nói về cái chết.
 Tránh gây cảm giác đau 
- Lượng con ông Độ đây mà Rõ tội 
 nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn. buồn. 
 ( Hồ Phương, Thư nhà) I.Nói giảm, nói tránh và tác dụng của nói giảm, nói tránh
 1.Xét VD 2: ( Tr 108/SGK) 2.Nhận xét:
- Phải bé lại và lăn vào lòng một người -Từ: “bầu sữa”
 mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người Tránh thô tục, diễn đạt tế 
 mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán 
 xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, nhị.
 mới thấy người mẹ có một êm dịu vô - Câu: Con dạo này không được 
 cùng. chăm chỉ lắm.- Vì sao trong câu văn 
 ( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu) Diễn đạtở VDnhẹ 2,nhàng, tác giả tế lại nhị .
 dùng từ ngữ “bầu sữa” 
 1.Xét VD 3: (Tr 108/SGK)
 Đi đời:nghĩamà là không bị giết dùng chết một từ 
 1.Xét VD 4:
 Tránh cảm giác ghê sợ.
 -Con Hôm dạo sau, này lão lười Hạc lắm sang. nhà tôi. Vừa -ngữ So sánhkhác hai cùng cách nghĩa? nói 
 sau đây, cách nói nào 
 thấy-Con tôi, dạo lão này báo không ngay: được NÓI GIẢM, NÓI TRÁNH.
 chăm - Cậu chỉ vàng lắm đi. đời rồi ông giáo ạ! nhẹ nhàng, tế nhị hơn 
 ?Em “Đi hiểu đời” thếđối nghĩa nàovới làngườilà gì?nói Vì nghe?giảm, sao tác 
 giảnói lại tránh? dùng “đi đời” để nói về cái 
 chết của cậu Vàng? 3.Bài học:
 a.Khái niệm:
 Uyển chuyển 
 Nói Giảm, Nói Tránh Là một biện 
 Diễn đạt
 ( Uyển ngữ, nhã ngữ) pháp tư từ 
 Tế nhị
b.Sử dụng:
? Nói giảm, nói tránh thường được dùng trong những trường hợp 
+nào? Khi đề cập đến những chuyện đau buồn.
+ Khi biểu thị thái độ lịch thiệp, tránh thô tục.
c.Tác? Vì sao dụng người: ta sử dụng nói giảm, nói tránh trong những 
+trường Tránh hợp gây trên?cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề.
+ Tránh thô tục, thiếu tế nhị. II.LUYỆN TẬP
 a) Khuya rồi, mời bà đi / /nghỉ.
 Bài 1: Điền các từ 
 b) Cha mẹ em chia tay / / nhau từ ngày em còn rất 
 ngữ nói giảm , nói 
 bé, em về ở với bà ngoại.
 tránh sau đây vào 
 chỗ trống / / : đi c) Đây là lớp học cho trẻ em khiếm / / thị.
 nghỉ, khiếm thị, 
 chia tay nhau, có d) Mẹ đã có / / tuổi rồi, nên chú ý giữ gìn sức khỏe.
 tuổi, đi bước nữa.
 e) Cha nó mất, mẹ nó đi bước / / nữa , nên chú nó 
 rất thương nó.
 Sử dụng từ đồng nghĩa. Xác định từ ngữ sử dụng biện pháp nói giảm, nói tránh trong những 
trường hợp sau:
 (1)Bác đã đi rồi, (1)-(2) Sử dụng các phương thức 
 sao Bác ơi!
 ( Tố Hữu) chuyển nghĩa( ẩn dụ hoặc hoán dụ).
 (2) Bác đã lên 
 đường, theo tổ tiên.
 (Tố Hữu)
 (3) - Lão làm bộ 
 đấy! Thật ra thì lão (3) Tỉnh lược
 chỉ tẩm ngẩm thế, 
 nhưng cũng ra phết 
 chứ chả vừa đâu: 
 lão xin tôi ít bả 
 chó 
 (Nam Cao) Đáng lẽ nói: 
 III.LUYỆN TẬP
Bài 3: Khi chê “ Bài thơ của anh dở lắm!”
trách một điều Thì bảo:
gì, để người 
nghe dễ tiếp “ Bài thơ của anh chưa được 
nhận , người ta hay lắm!”
thường nói 
giảm, nói tránh Vận dụng cách nói trên để 
bằng cách phủ đặt 5 câu đánh giá những 
định điều trường hợp khác nhau.
ngược lại với 
nội dung đánh 
giá. Phủ định của từ trái nghĩa. SỬ DỤNG TỪ ĐỒNG NGHĨA
? Để thực hiện 
nói giảm, nói CÁC 
tránh người ta CÁCH PHỦ ĐỊNH TỪ TRÁI NGHĨA
 NÓI 
thường sử GIẢM, 
dụng 4 cách. NÓI TỈNH LƯỢC
Đó là những TRÁNH
cách nào? SỬ DỤNG HIỆN TƯỢNG 
 CHUYỂN NGHĨA THEO CÁC 
 PHƯƠNG THỨC KHÁC NHAU II.LUYỆN TẬP
 a1) Anh phải hòa nhã với bạn bè!
Bài 2: Trong mỗi a2) Anh nên hòa nhã với bạn bè!
cặp câu dưới 
đây, câu nào có b1) Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
sử dụng cách b2) Anh không nên ở đây nữa!
nói giảm, nói 
 c1) Xin đừng hút thuốc trong phòng!
tránh?
 c2) Cấm hút thuốc trong phòng!
 d1) Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
 d2) Nó nói như thế là ác ý.
 e1) Hôm qua, em hỗn với anh, em xin anh 
 thứ lỗi.
 e2) Hôm qua, em có lỗi với anh, em xin 
 anh thứ lỗi. a) Bà lão láng giềng lại lật đật 
 Trong văn 
 chạy sang:
 chương
 - Bác trai đã khá lên rồi chứ?
 ( Ngô Tất Tố)
 b)[ ] Trước kia khi bà chưa về 
 NGHỆ 
 CÁCH với Thượng đế chí nhân, bà 
 Linh THUẬT 
 SỬ cháu ta đã từng sung sướng biết 
 hoạt ỨNG 
 DỤNG bao!
 XỬ
 ( An-đéc- xen)
 c.Bỗng lòe chớp đỏ
 Trong giao Thôi rồi, Lượm ơi!
 tiếp ( Tố Hữu)
Sưu tầm:Bài (đoạn) văn, thơ có sử dụng biện pháp 
 nói giảm, nói tránh. HS VẼ TRANH CÁC 
 CỤM TỪ, CÂU VĂN, 
SƯU TẦM 
NHỮNG CÂU THƠ CÓ SỬ DỤNG 
THƠ/ VĂN CÓ 
SỬ DỤNG BIỆN NÓI GIẢM NÓI 
PHÁP NÓI 
GIẢM NÓI TRÁNH VÀ ĐỐ CÁC 
TRÁNH
 BẠN TRONG LỚP Trong trường hợp nào thì không nên dùng cách 
 nói giảm, nói tránh?
Định hướng:
* Khi cần nói thẳng, nói đúng mức độ của sự thật thì 
không nên nói giảm, nói tránh.
* Khi đề cập đến các tệ nạn xã hội, những hiện 
tượng xấu trong xã hội thì ta nên nói thẳng , nói thật, 
không nên nói tránh, nói giảm. Viết đoạn văn 
ngắn (6-8 câu )có 
sử dụng biện 
pháp nói giảm, 
 Một cô bé bất 
nói tránh nêu Cái chết 
 hạnh, đáng 
cảm nghĩ của em của cô bé 
 thương 
về cái chết của cô bán diêm
bé bán diêm.( có In đậm 
chú thích) trong tâm 
 Cô bé trí người 
 đã ra đọc..
 đi Nói Giảm, Nói Tránh
DẶN DÒ: ( Uyển ngữ, nhã ngữ)
1.Học bài cũ.
2.Soạn bài: Câu ghép
3.Hoàn thành đoạn văn có sử dụng nói giảm, nói tránh.
 KHÁI NIỆM TÁC DỤNG CÁCH THỰC HIỆN
 Tránh Sử dụng 
BIỆN PHÁP TƯ TỪ Phủ 
 các 
 Cảm Từ định 
 Tỉnh phương 
 giác Thô đồng từ 
 lược thức 
 đau tục, nghĩa trái 
 Uyển chuyển 
 Tế nhị buồn, thiếu nghĩa
 chuyển nghĩa
 ghê sợ, lịch sự
 nặng nề