Bài giảng Vật Lí 9 - Bài 30: Bài tập vận dụng quy tắc nắm tay phải và quy tắc bàn tay trái

 V Ậ T L Ý 9 KIỂM TRA BÀI CŨ
 Phát biểu quy tắc nắm tay phải. Quy tắc bàn tay trái
 Quy tắc nắm tay phải Qui t¾c bµn tay tr¸i
Nắm bàn tay phải, rồi đăṭ sao Đặt bàn tay trái sao cho các 
cho bốn ngón tay hướ ng theo đường sức từ hướng vào lòng 
chiều dòng điêṇ chaỵ qua các bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón 
vòng dây thì ngón cái choaĩ ra tay giữa hướng theo chiều dòng 
chỉ chiều của đườ ng sức từ trong điện thì ngón cái choãi ra 900 chỉ 
lòng ống dây. chiều của lực điện từ. Để có kỹ năng vận 
dụng hai quy tắc trên, 
 chúng ta sẽ tìm hiểu 
trong bài học hôm nay. BÀI 1: Treo thanh nam châm gần ống dây (hình bên). Đóng 
mạch điện
a) Có hiện tượng gì xảy ra 
với thanh nam châm.
b) Đổi chiều dòng điện 
chạy qua các vòng dây, 
hiện tượng sẻ xảy ra như 
thế nào?
c) Hãy làm thí nghiệm để 
kiểm tra. BÀI 1:
a. Nam châm bị ống dây dẫn hút vào
Đóng mạch điện 
 a) Thì A B
 S N
 S N
 K +
 - Dòng điện chạy trong cuộn dây dẫn
- Các đường sức từ trong cuộn dây xuất hiện. Có chiều như 
hình vẽ
- Đầu B của ống dây là từ cực Bắc, đầu A của ống dây là từ 
cực Nam
- Do vậy từ cực Bắc (N) của ống dây hút từ cực Nam (S) của 
nam châm nên nam châm bị ống dây dẫn hút vào b. Lúc đầu nam châm bị đẩy ra, sau đó nó xoay đi và khi cực 
Bắc của nam châm hướng về đầu B của ống dây thì nam châm 
bị hút vào ống dây.
 A B
 S N
 N S
b) Khi đổi chiều dòng điện thì
 K +
- Dòng điện đổi chiều
- Các đường sức từ trong lòng ống đổi chiều. 
- Nên các từ cực của ống dây thay đổi đâù A là cực Bắc đầu 
B là cực Nam
Do vậy:
Từ cực Nam của ống dây dẫn đẩy từ cực Nam của nam châm 
ra xa và đồng thời hút từ cực Bắc của nam châm lại gần ống 
dây Các em quan sát thí nghiệm mô phỏng tương đối 
 A B
 S N
 + - Các em quan sát thí nghiệm mô phỏng tương đối 
 A B
 S N
 - + Xác định cực của nguồn AB trong trường hợp sau:
 S N
 + -
 A B Ống dây B sẽ chuyển động như thế nào khi đóng khóa K ở 
ống A? Biết ống A được giữ cố định.
 Ống dây B bị đẩy ra
 A
 S N N S
 B
 K Hoặc x/ đ chiều đường sức từ
 B2
B3 BÀI 2: Hãy xác định chiều của lực điện từ, chiều của dòng 
điện, chiều đường sức từ và tên từ cực trong các trường hợp 
sau.
Ký hiệu: S
 Chỉ chiều dòng điện có S N
phương vuông góc với mặt 
phẳng trang giấy và chiều N
đi từ phía trước ra phía a) b)
sau
 Chỉ chiều dòng điện có phương 
 vuông góc với mặt phẳng trang 
 giấy và chiều đi từ phía sau ra .
 phía trước
 c) - Các đường sức từ đi từ cực bắc đến cực nam của nam châm 
 - Lực điện từ tác dụng lên 
 S dây dẫn có dòng điện chạy 
 qua được xác định như hình 
 .
 S N vẽ
 N
 a)
 b)
 Tương tự ta xác định được chiều 
 của dòng điện chạy trong dây dẫn 
 N . NS ở (hình b).
 Chiều của đường sức từ (hình c)
 c) Xác định hướng lực điện từ
 S
 S
 S
 I
 F F F
 N
 N
 N
 a b c
Hướng sang trái Hướng sang phải Hướng ra trước • Xác định chiều của lực điện từ tác 
 dụng lên dây MN trong hình vẽ sau:
 M
 N N S BÀI 3: Cho khung dây dẫn ABCD (có thể quay quanh trục 
oo’) có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường, chiều của 
dòng điện và tên các cực của nam châm như hình vẽ.
 O’
a) Hãy vẽ lực tác dụng lên 
đoạn dây dẫn AB và lực tác B C
dụng lên đoạn dây CD 
 N S
b) Cặp lực , làm cho 
 A D
khung dây quay theo chiều 
nào?
c) Để khung dây ABCD quay theo O
chiều ngược lại thì phải làm thế 
nào? - Dòng điện đi từ A đến B, C đến D
- Đường sức từ đi từ cực N đến cực S
- Lực tác dụng lên dây AB O’
 - Lực tác dụng lên dây CD B C
b) Cặp lực , làm cho khung 
dây quay theo chiều ngược kim SN SN
 A
đồng hồ A D
c) Để cho khung dây ABCD quay 
theo chiều ngược lại thì: hoặc O
- Đổi chiều của dòng điện chạy trong khung dây ABCD
- Đổi chiều của đường sức từ * Có 2 cách
 o’
 B
 F1 C
 S N 
 A D
 F2
 o - H30.3b
 -Cách 1: + Đổi chiều đường sức từ ( 2 cực từ đổi chỗ cho 
 nhau), giữ nguyên chiều dòng điện (H30.3b ). 
 + Lúc này lực tác dụng lên AB : F 1 hướng lên trên
 + Lực tác dụng lên CD: F2 hướng xuống dưới ( cặp lực từ F1, F2 
 đổi chiều). Khung dây ABCD quay ngược lại ( H 30.3 b ). + Cách 2:Đổi chiều dòng điện, giữ nguyên chiều 
đường sức từ 
 o’
 F1 B C
 N S
 A
 D
 o F2 - H 30.3c
 + Lúc này cạnh AB: lực điện từ F1 hướng lên trên
 + Cạnh CD: F2 hướng xuống dưới,cặp lực điện từ F1, F2 làm khung 
 quay ngược lại ( H30. 3c )
 20