Bài giảng Vật lí 9 - Bài 31: Hiện tượng cảm ứng điện từ

 I. CẤ U TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦ A ĐINAMÔ Ở XE ĐẠP * Cấu tạo: Nam châm, Cuộn dây, lõi sắt non, núm, trục quay.
 Núm Núm
 Bóng đèn
 Bóng đèn
 Trục quay
 Trục quay
 Nam châm
 Nam châm
Lõi sắt non
 Lõi sắt non
 Cuộn dây
 Cuộn dây I.CẤ U TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦ A ĐINAMÔ Ở XE ĐẠP
• Cấu tạo: Nam châm, Cuộn dây, lõi sắt non, núm, trục quay.
* Hoạt động:
 Khi quay núm của đi namô thì nam châm quay theo -> Đèn 
sáng.
 NSNSN II. DÙ NG NAM CHÂM ĐỂ TẠO RA DÒ NG ĐIÊṆ .
1. DÙ NG NAM CHÂM VIÑ H CỬ U
 Thí nghiêṃ 1.
 TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 1 THEO CÁC BƯỚC
A. GIỮ NGUYÊN CUỘN DÂY DẪN B. GIỮ NGUYÊN NAM CHÂM:
KÍN:
1. Di chuyển nam châm vào 1. Di chuyển cuộn dây để nam 
trong lòng cuộn dây châm ở trong lòng cuộn dây
2. Đặt nam châm đứng yên 
 2. Đặt cuộn dây đứng yên 
trước cuộn dây
 trước nam châm 
3. Đặt nam châm nằm yên 
trong cuộn dây 3. Đặt cuộn dây sao cho nam 
 châm nằm yên trong cuộn dây
4. Di chuyển nam châm ra 
xa cuộn dây 4. Di chuyển cuộn dây ra xa 
 nam châm A. GIỮ NGUYÊN CUỘN DÂY DẪN KÍN:
1. Di chuyển nam châm vào trong 
lòng cuộn dây
2. Đặt nam châm đứng yên trước 
cuộn dây
3. Đặt nam châm nằm yên trong cuộn 
dây
4. Di chuyển nam châm ra xa cuộn 
dây
 N
 S
 Bấm phím  để bắt đầu, Bấm phím  để thực hiện lại •Bộ môn Vật Lý Kỹ Thuật – Khoa Vật Lý – Trường ĐHSP Hà Nội 
 2 B. GIỮ NGUYÊN NAM CHÂM:
1. Di chuyển cuộn dây để nam châm ở 
trong lòng cuộn dây
2. Đặt cuộn dây đứng yên trước nam 
châm 
3. Đặt cuộn dây sao cho nam châm nằm 
yên trong cuộn dây
4. Di chuyển cuộn dây ra xa nam châm 
 N S
 Cuộn dây chuyển động lại gần nam châm B. GIỮ NGUYÊN NAM CHÂM:
1. Di chuyển cuộn dây để nam châm ở 
trong lòng cuộn dây
2. Đặt cuộn dây đứng yên trước nam 
châm 
3. Đặt cuộn dây sao cho nam châm nằm 
yên trong cuộn dây
4. Di chuyển cuộn dây ra xa nam châm 
 N S
 Cuộn dây chuyển động ra xa nam châm A. GIỮ NGUYÊN CUỘN DÂY DẪN B. GIỮ NGUYÊN NAM CHÂM:
KÍN:
 1. Di chuyển cuộn dây để nam châm 
1. Di chuyển nam châm vào trong 
 ở trong lòng cuộn dây
lòng cuộn dây
 2. Đặt cuộn dây đứng yên trước nam 
2. Đặt nam châm đứng yên trước châm 
cuộn dây 3. Đặt cuộn dây sao cho nam châm 
 nằm yên trong cuộn dây
3. Đặt nam châm nằm yên trong 
 4. Di chuyển cuộn dây ra xa nam 
cuộn dây
 châm 
4. Di chuyển nam châm ra xa 
cuộn dây
 THẢO LUẬN NHÓM 
 Câu 1: + A. Giữ nguyên cuộn dây dẫn kín: Dòng điện xuất hiện trong 
 cuộn dây dẫn kín ở NHỮ NG trường hợp:.............................
 + B. Giữ nguyên nam châm: Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây 
 dẫn kín ở NHỮ NG trường hợp:.............................
 Câu 2: Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín khi nào?
 ............................................................................................................................
 ............................................................................................................................. A. GIỮ NGUYÊN CUỘN DÂY DẪN B. GIỮ NGUYÊN NAM CHÂM:
KÍN:
1. Di chuyển nam châm vào trong 1. Di chuyển cuộn dây để nam châm 
lòng cuộn dây ở trong lòng cuộn dây
2. Đặt nam châm đứng yên trước 2. Đặt cuộn dây đứng yên trước nam 
cuộn dây châm 
 3. Đặt cuộn dây sao cho nam châm 
3. Đặt nam châm nằm yên trong nằm yên trong cuộn dây
cuộn dây 4. Di chuyển cuộn dây ra xa nam 
4. Di chuyển nam châm ra xa châm 
cuộn dây
Câu 1: + A. Giữ nguyên cuộn dây dẫn kín: Dòng điện xuất hiện trong cuộn 
dây dẫn kín ở trường hợp: 1 ; 4
 + B. Giữ nguyên nam châm: Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn 
kín ở trường hợp: 1; 4
Câu 2: Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi ta đưa một cực 
của nam châm lại gần hoặc ra xa cuộn dây đó hoặc ngược lại * Nhận xét 1
 Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây 
 dẫn kín khi ta đưa một cực của nam 
 châm lại gần hay ra xa cuộn dây đó 
 hoặc ngược lại
Nêu thêm phương á n là m thay đổ i tá c duṇ g củ a từ trườ ng 
lên ố ng dây, từ đó đưa ra phương á n thi ́ nghiêṃ chứ ng 
minh khi từ trườ ng trong ố ng dây thay đổ i sẽ là m xuấ t hiêṇ 
dò ng điêṇ cả m ứ ng?? II. DÙ NG NAM CHÂM ĐỂ TẠO RA DÒ NG ĐIÊṆ .
2. DÙ NG NAM CHÂM ĐIỆN
 Thi ́ nghiêṃ 2
 QUAN SÁT THÍ NGHIỆM 2 TRONG CÁC TRƯỜNG HỢP
 1. Trong khi đóng mạch điện của nam châm điện
 2. Khi dòng điện đã ổn định
 3. Trong khi ngắt mạch điện của nam châm điện
 4. Sau khi ngắt mạch điện
 ? Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín trong 
 thời gian nào? K
Trong khi đóng mạch điện của nam châm điệnQua thí nghiệm hãy rút ra nhận xét dòng 
Khi dòng điện đã ổn định.điện xuất hiện trong cuộn dây khi nào?
Trong khi ngắt mạch điện của nam châm điện.
Sau khi ngắt mạch điện. Dòng điện trong 
 nam châm điện 
 tăng lên
 Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín:
+ Trong khi đóng mạch điện của nam châm điện
+ Trong khi ngắt mạch điện của nam châm điện
 Dòng điện trong 
 nam châm điện 
 giảm đi * Nhận xét 2 
 Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín 
trong thời gian đóng và ngắt mạch của 
nam châm điện, nghĩa là trong thời gian 
dòng điện của nam châm điện biến 
thiên. III. HIÊṆ TƯỢNG CẢ M Ứ NG ĐIÊṆ TỪ
- Dòng điện xuất hiện như trong thí nghiệm 
trên gọi là dòng điện cảm ứng. Hiện tượng 
xuất hiện dòng điện cảm ứng gọi là hiện 
tượng cảm ứng điện từ. Câu 1: Đinamô ở xe đạp có cấu tạo gồm:
A. Nam châm và cuộn dây dẫn.
B. Điện tích và cuộn dây dẫn.
C. Nam châm và điện tích.
D. Nam châm điện và điện tích.
Câu 2: Ta có thể dùng nam châm nào để tạo ra dòng điện?
A. Nam châm vĩnh cửu.
B. Nam châm điện.
C. Cả nam châm điện và nam châm vĩnh cửu .
D. Không có loại nam châm nào cả.
Câu 3: Cách làm nào dưới đây có thể tạo ra dòng điện cảm ứng?
A. Nối hai cực của pin vào hai đầu cuộn dây dẫn.
B. Nối hai cực của nam châm với hai đầu cuộn dây dẫn.
C. Đưa một cực của acquy từ ngoài vào trong một cuộn dây dẫn kín.
D. Đưa một cực của nam châm từ ngoài vào trong một cuộn dây dẫn kín. III. HIÊṆ TƯỢNG CẢ M Ứ NG ĐIÊṆ TỪ
 C4: Ta làm lại thí nghiệm 1 (hình 31.2) nhưng lần 
 này cho nam châm quay quanh 1 trục thẳng đứng 
 thì có hiện tượng gì xảy ra trong cuộn dây?
Trả lời: Trong cuộn dây có dòng điện cảm ứng xuất hiện.
 Hình 31.4 C5: Trả lời câu hỏi “ Liệu có phải nhờ nam 
châm mà tạo ra được dòng điện không?”
 Đúng, nhờ nam châm mà ta có thể tạo ra được 
 dòng điện (hay nhờ từ trường mà ta có thể tạo 
 ra được dòng điện). Câu hỏi tìm tòi và mở rộng:
1. Nêu các cách dùng nam châm để tạo ra dòng điện trong cuộn 
dây dẫn kín?
2. Khi nào xuất hiện dòng điện cảm ứng?
 Trả Lời
 1. * Dùng NC vĩnh cửu : Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn 
 kín khi ta đưa một cực của nam châm lại gần hay ra xa một đầu 
 cuộn dây đó hoặc ngược lại. 
 •Dùng NC điện : Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín trong 
 thời gian đóng và ngắt mạch của nam châm điện, nghĩa là trong 
 thời gian dòng điện của nam châm điện biến thiên.
 •Ngoài ra, còn có cách : cho NC điện chuyển động, cho NC quay 
 trước cuộn dây.
 2. Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây biến 
 thiên, trong cuộn dây xuất hiện dòng điện. Dòng điện đó gọi là 
 dòng điện cảm ứng. Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng gọi 
 là hiện tượng cảm ứng điện từ.