Bài giảng Vật Lí 9 - Chủ đề: Nam châm vĩnh cửu - Từ trường - Bài 21: Nam châm vĩnh cửu

 Môn Vật Lý 9 Năm 1820 nhà bác học Ơ-xtet 
người Đan Mạch phát kiến về 
sự liên hệ giữa điện và từ (mà 
hàng nghìn năm về trước con 
người con người vẫn coi là hai 
hiện tượng tách biệt, không 
liên hệ gì với nhau). 
 Sự liên hệ giữa điện và từ là cơ sở cho sự ra đời 
của động cơ điện. Giải phóng sức lao động cho con 
người. Tổ Xung Chi là nhà phát 
 minh của Trung Quốc thế 
 kỉ V. Ông đã chế ra xe chỉ 
 nam, Đặc điểm của xe này 
 là xe dù xe có chuyển động 
 theo hướng nào thì hình 
 nhân đặt trên xe cũng chỉ 
 tay về hướng nam. Bí 
 quyết nào đã làm cho hình 
Tổ Xung Chi nhân trên xe của Tổ Xung 
 Chi luôn luôn chỉ hướng 
 Nam ? CHỦ ĐỀ: NAM CHÂM VĨNH CỬU –
 TỪ TRƯỜNG 
N S I- TỪ TÍNH CỦA NAM CHÂM
 1- Thí nghiệm
C1/ Hãy đề xuất thí nghiệm để phát hiện xem 
một thanh kim loại có phải là nam châm không?
 Em hãy thực hiện thí nghiệm này?
 Trả lời: Đưa thanh kim loại lại gần các vật bằng 
sắt, nếu thanh kim loại hút được các vật bằng sắt thì 
đó là nam châm C2: Đặt kim nam châm trên giá thẳng đứng như mô tả 
 trên h. 21.1
 + Khi đã đứng cân bằng, kim nam châm nằm dọc theo hướng nào?
+ Xoay cho kim nam châm lệch khỏi hướng vừa xác định, buông tay. 
Khi đã đứng cân bằng trở lại, kim nam châm còn chỉ hướng như lúc 
đầu nữa không? Làm lại thí nghiệm 2 lần và cho nhận xét.
 B¾c
 Nam + Khi đã đứng cân bằng, kim nam châm nằm dọc theo 
hướng Nam - Bắc. 
b/ Xoay kim nam châm, khi đã đứng cân bằng trở lại, kim 
nam châm vẫn chỉ hướng Nam – Bắc như cũ.
 B
b/ Xoay cho kim nam châm lệch 
khỏi hướng vừa xác định, buông tay. 
Khi đã đứng cân bằng trở lại, kim 
nam châm còn chỉ hướng như lúc 
đầu nữa không? Làm lại thí nghiệm Nam
2 lần và cho nhận xét.
 Qua thí nghiệm trên em rút ra được kết luận gì? 2. Kết luận
 Nam châm nào cũng có hai từ cực. Khi để tự do, cực 
 luôn chỉ hướng bắc gọi là cực bắc (N), còn cực luôn chỉ 
 hướng nam gọi là cực nam (S)
*Bình thường kim(hoặc thanh) nam châm tự do khi đã đứng 
cân bằng luôn chỉ hướng Nam – Bắc. Một cực của nam châm 
(còn gọi là từ cực) luôn chỉ hướng Bắc (được gọi là cực Bắc), 
còn cực kia luôn chỉ hướng Nam (được gọi là cực Nam).
 Nam
 Bắc * Kí hiệu các từ cực của nam châm
 Màu đậm là cực Bắc (N)
 Màu nhạt là cực Nam (S)
 S N S N
 N S
 N
 N NS
 S S Các dạng nam châm
 S
 N N S
Kim nam châm Nam châm thẳng Nam châm hình chữ U II. Tương tác giữa hai nam châm
1. Thí nghiệm C3: Đưa từ cực của hai nam châm lại 
NX 3: Từ cực Nam của gần nhau ( hình 21.3). Quan sát hiện 
 tượng và cho nhận xét.
 thanh nam châm hút từ N
 cực Bắc của kim nam S
châm, như vậy các S N
cực khác tên thì hút nhau.
NX 4: Từ cực Bắc của 
thanh nam châm đẩy từ C4:Đổi đầu của một trong hai nam 
cực Bắc của kim nam châm rồi đưa lại gần nhau. Có hiện 
 tượng gì xảy raN với các nam châm?
châm, như vậy các cực N
cùng tên thì đẩy nhau.
 S S 2. Kết luận
Qua các nhận xét trên em hãy nêu kết luận về sự tương 
tác giữa hai nam châm?
 Khi đưa từ cực cua hai nam châm lại gần 
nhau thì chúng hút nhau nếu các từ cực khác 
tên, đẩy nhau nếu các từ cực cùng tên. Qua đây em hãy cho biết có mấy cách để nhận biết 
 các từ cực của một nam châm?
 + Căn cứ vào màu sơn ( đỏ hoặc xanh)
 + Căn cứ vào kí hiệu bằng chữ viết ( N hoặc S)
 + Căn cứ vào sự định hướng của nam châm
 + Căn cứ vào sự tương tác giữa hai nam châm Một số hình Ảnh về nam châm sử dụng trong kĩ thuật Mét sè h×nh ¶nh vÒ nam ch©m sö dông trong kü 
thuËt Ở vật lí lớp 7 ta đã biết dòng điện chạy 
 qua cuộn dây có tác dụng từ.
Nếu dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay 
dây dẫn có hình dạng bất kì thì nó có tác 
dụng từ hay không?
 Công tắc
 Cuộn dây
 Nguồn điện
 + - III./ TỪ TRƯỜNG:
 Nam châm thử
1. Thí nghiệm:
Một KNC (gọi là nam châm thử) 
được đặt tự do trên trục thẳng 
đứng, đang chỉ hướng Nam-Bắc. 
Đưa nó đến các vị trí khác nhau 
xung quanh dây dẫn có dòng Quan sát hiện tượng khi đưa 
điện hoặc xung quanh nam kim nam châm xung quanh 
châm.
 dây dẫn có dòng điện. Có 
 hiện tượng gì xảy ra với kim 
 nam châm?
 Kim nam châm lệch khỏi hướng Nam - Bắc 1. Thí nghiệm:
 + -
 Hiện tượng xảy ra đối với kim nam châm trong 
 thí nghiệm chứng tỏ không gian xung quanh 
 nam châm, xung quanh dòng điện có lực từ tác 
 dụng lên KNC đặt trong nó. Ta nói không gian 
 đó có từ trường.
 19 Không gian xung quanh nam châm, xung quanh dòng điện có từ 
trường.
 * Cách nhận biết từ trường:
 20