Bài giảng Ngữ Văn 7 - Bài 9: Tùy bút và tản văn - Đọc hiểu văn bản: Người ngồi đợi trước hiên nhà

 Khởi động BÀI 9 TÙY BÚT VÀ TẢN VĂN
 ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
 Người ngồi đợi 
 trước hiên nhà
 Huỳnh Như Phương I. Đọc và tìm hiểu chung Nhắc lại những kĩ năng 
 Em đã thực hiện đọc 
đọc hiểu văn bản kí nói 
 văn bản “Người ngồi Nêu những hiểu biết về 
chung. Theo em, có thể 
 đợi trước hiên nhà” tác giả Huỳnh Như 
 vận dụng được những 
 như thế nào? Hãy chia Phương?
kĩ năng gì khi đọc hiểu 
 sẻ trước lớp?
 Tản văn? 1. Tác giả: 
 - Huỳnh Như Phương 
 (1955), quê ở Quảng Ngãi.
 - Ông là nhà nghiên cứu, 
 phê bình văn học. 2. Tác phẩm:
 Xuấ t xứ : Trích Thà nh 
 phố - những thướ c phim 
 quay châṃ , NXB Trẻ, 
 Thành phố Hồ Chí Minh, 
 2018) II. Đọc hiểu văn bản II. Đọc hiểu văn bản
- Giải nghĩa từ khó:
(1) nghi ngại: còn chưa rõ thực hư ra sao nên chưa dám có thái độ hành động rõ ràng.
(2) nao nức: hăm hở, phấn khích với điều gì đó
(3) bất thần: không dè trước được, xảy đến đột ngột, thình lình.
- Thể loại: Tản văn
- Ngôi kể: thứ nhất 
- Nhân vật chính: dì Bảy (dì Lê Thị Thỏa)
- Sự việc chính: tác giả kể về người dì tên là Lê Thị Thỏa, người phụ nữ quê ở Quảng 
Ngãi, đã chờ đợi chồng suốt cả cuộc chiến tranh. Chồng hy sinh trong chiến đấu, dì 
thầm lặng sống một mình cho đến lúc già. -Thể loại: Tản văn
- Phương thức biểu đạt: Tự sự + Biểu cảm
- Tóm tắt: Dượng Bả y cù ng nhiề u ngườ i con đấ t Quả ng lên đườ ng 
ra Bắ c tâp̣ kế t. Ra miề n Bắ c rồ i và o laị miề n Nam chiế n đấ u, 
dượng Bả y vẫn liên lac̣ vớ i gia điǹ h. Dượng Bả y ngã xuố ng trong 
trâṇ đá nh ở Xuân Lôc̣ , trên đườ ng tiế n và o Sà i Gò n. Ngà y hò a biǹ h, 
di ̀ Bả y đã qua tuổ i 40. Vẫn có ngườ i đà n ông để ý đế n di,̀ nhưng 
lò ng di ̀ không cò n rung đôṇ g. Di ̀ Bả y năm nay trong 80 tuổ i, đang 
ngồ i môṭ miǹ h đợi Tế t.
- Bố cục: Chia văn bản làm 3 đoạn:
- Đoạn 1: Từ đầu đến “đôi người đôi ngả”: Tình cảnh ly tán “kẻ Bắc người 
Nam” của những gia đình có người tập kết ra Bắc.
- Đoạn 2: Tiếp theo đến “tìm mộ phần của dượng”: Tình cảnh đáng thương 
của dì Bảy khi dượng Bảy ra chiến trận.
- Đoạn 3: còn lại: Tấm lòng thủy chung, son sắt của Dì 1. Dì Bảy và câu chuyện cuộc đời
 PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
 Hoàn thiện các sự việc xảy ra trong cuộc đời dì Bảy Nhận xét về cuộc đời và phẩm chất con ngươi dì Bảy
 Dì Bảy lấy chồng năm 20 tuổi, sau đám cưới 1 tháng, dì Bảy phải 
 (gợi ý: Dì Bảy có được hưởng hạnh phúc lứa đôi và cuộc sống gia 
 a xa nhau chồng vì dượng Bảy cùng nhiều người con đất Quảng lên 
 đình không? Dì đã hy sinh điều gì khi tuổi đời còn rất trẻ?)
 đường ra Bắc tập kết.
 Bao nhiêu năm dượng Bảy ra miền Bắc rồi lại vào miền Nam 
 b
 chiến đấu, rất ít có điều kiện liên lạc với dì Bảy. (gợi ý: Dì Bảy đã làm gì trong suốt 20 năm xa chồng? Từ đó cho 
 thấy phẩm chất nào của dì?)
 c ...........................................................................................
 Đến năm 1975, dì Bảy nhận được giấy báo tử dượng Bảy đã ngã 
 d
 xuống trong trận đánh Xuân Lộc. (gợi ý: Dì Bảy đã phải gánh chịu nỗi bất hạnh như thế nào? Qua 
 đó, cho thấy điều gì trong con người dì Bảy?)
 đ ...........................................................................................
 Ngày hòa bình, dì Bảy đã qua tuổi 40 nhưng không đi bước nữa 
 e
 mà ở quê chăm mẹ già.
 g ........................................................................................... (Dì Bảy đã chọn cho mình cách sống như thế nào? Hãy nêu cảm 
 nhận của em về người phụ nữ đó?)
 Năm nay, dì đã tròn 80 tuổi, đang ngồi đợi Tết, nguyện cầu hồn 
 h
 thiêng cho những người đã ngã xuống.
* Câu chuyện cuộc đời dì Bảy giúp em hiểu thêm điều gì về những nỗi đau của chiến tranh? Từ đó, em thấy cần có thái độ như 
thế nào khi được sống trong hòa bình? 1. Dì Bảy và câu chuyện cuộc đời
 Các sự việc xảy ra- Nhận xét về cuộc đời và phẩm chất 
 trong cuộc đời dì Bảy con người dì Bảy
 Dì Bảy không được hưởng hạnh phúc 
 Dì Bảy lấy chồng năm 20 tuổi, sau lứa đôi và cuộc sống gia đình.
 đám cưới 1 tháng, dì phải xa nhau 
a
 chồng vì dượng Bảy ra Bắc tập kết. => Người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi, 
 phải hy sinh hạnh phúc gia đình khi còn 
 rất trẻ.
 Bao nhiêu năm đi chiến đấu, dượng Bảy 
b rất ít có điều kiện liên lạc với dì. Sống một mình suốt 20 nhưng vẫn một 
 lòng một dạ thủ tiết chờ chồng.
 Suốt 20 năm, dì ở nhà chờ đợi, trông => Là người phụ nữ có lòng thủy chung 
c ngóng tin tức, một lòng hướng về chồng bền bỉ, kiên định chờ đợi.
 hy vọng ngày chồng sẽ trở về. 1. Dì Bảy và câu chuyện cuộc đời
 Các sự việc xảy ra Nhận xét về cuộc đời và phẩm chất
 trong cuộc đời dì Bảy con người dì Bảy
d Năm 1975, dì nhận giấy báo tử của dượng Bảy. Dì Bảy phải gánh chịu sự mất mát to lớn và nỗi 
 đau đớn, bất hạnh nhất của người phụ nữ.
đ Dì Bảy nén nỗi đau vào trong, cùng gia đình lập bàn => Là người phụ nữ bản lĩnh và có sức chịu đựng 
 thờ và đi tìm thông tin phần mộ của chồng. to lớn.
 Ngày hòa bình, dì Bảy đã qua tuổi 40 nhưng không - Dì Bảy gắn bó với quê nhà trong nỗi nhớ thương 
e
 đi bước nữa mà ở quê chăm mẹ già. vô vọng. 
g Mẹ già mất, dì Bảy sống một mình, mỗi buổi chiều - Dì chọn cách sống trong vắng lặng, cô đơn để 
 lại ra ngồi trước hiên nhà. tưởng nhớ về người đã khuất.
 Năm nay, dì 80 tuổi, đang ngồi đợi Tết, nguyện cầu 
h => Là người phụ nữ với đức hi sinh âm thầm, lòng 
 hồn thiêng cho những người đã ngã xuống. thủy chung bền bỉ và sự kiên định lớn lao. 
=> Câu chuyện cuộc đời dì Bảy giúp ta hiểu hơn về những hi sinh, những mất mát to lớn trong 
chiến tranh của những người phụ nữ. Từ đó, ta thấy cần trân trọng những giá trị của cuộc sống 
hòa bình hôm nay. 2. Một số yếu tố hình thức nổi bật của bài tản văn "Người ngồi trước hiên nhà"
 PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02
 (Nhận xét tác dụng/ý nghĩa của các yếu tố hình thức được thể hiện trong văn bản "Người ngồi trước hiên nhà")
Các yếu tố
 Câu văn thể hiện Tác dụng/Ý nghĩa
hình thức
a. Sự kết hợp (gợi ý: Việc kết hợp PTBĐ biểu cảm khi kể 
của phương - Không khí làng quê chùng xuống vì tình cảnh kẻ Bắc người Nam. Những người đàn bà chuyện đã khiến cho lời kể chuyện như thế nào? 
thức tự sự với tiễn chồng, tiễn con ra đi, mắt đẫm lệ, hẹn hai năm trở về mà lòng còn ghi ngại. Từ đó, thể hiện tình cảm, thái độ nào của người 
các phương thức .............................................................................................................................................. cháu khi kể chuyện về dì?)
biểu cảm, miêu .............................................................................................................................................
tả.
 (gợi ý: Những câu văn bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ 
b. Chất trữ tình - Như trong một câu chuyện cổ, người kị sĩ ra đi trên lưng chiến mã, nhưng ngày chiến của tác giả có tác dụng gì?)
và cái "tôi" của thắng chỉ có chiến mã trở về mà không có bóng dáng người trên lưng ngựa.
người viết
 ..............................................................................................................................................
 .............................................................................................................................................
 - Sau hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết cuối năm 1954, đầu năm 1955, ở quê tôi gần một (gợi ý: Việc sử dụng các mốc thời gian, địa điểm 
 nửa số gia đình có người thân đi tập kết ra miền Bắc. cụ thể có tác dụng gì cho những sự việc trong 
 - Tháng 4 năm 1975, những đoàn xe Mô-lô-tô-va nối tiếp nhau chạy ngang trước là tôi câu chuyện?)
c. Tính xác thực để chuyển quân vào mặt trận phía Nam.
 - Gia đình dò hỏi các nơi mãi đến cuối năm 1975 mới nhận giấy báo tử: dượng ngã 
 xuống trong trận đánh ở Xuân Lộc, cửa ngõ phía đông bắc Sài Gòn, chỉ mươi ngày 
 trước khi chiến tranh ngưng tiếng súng. 2. Một số yếu tố hình thức nổi bật của bài tản văn "Người ngồi trước hiên nhà"
 Các yếu tố
 Câu văn thể hiện Tác dụng/Ý nghĩa
 hình thức
 - Không khí làng quê chùng xuống vì tình cảnh => Lời người kể chuyện 
 a. Sự kết kẻ Bắc người Nam. Những người đàn bà tiễn luôn nhỏ nhẹ, như thì thầm 
 hợp của chồng, tiễn con ra đi, mắt đẫm lệ, hẹn hai năm với người đọc. Từ đó, thể 
 trở về mà lòng còn ghi ngại.
 phương thức hiện được tình cảm và thái 
 tự sự với các - Vào mỗi buổi chiều muộn, dì lại ra ngồi 
 độ quý trọng, kính cẩn, 
 phương thức trước hiên nhà nhìn con đường kéo dài như nỗi thiêng liêng của người cháu; 
 biểu cảm, chờ mong trong vô vọng. vừa tái hiện được những hi 
 miêu tả. - Đêm đêm, ngọn đèn dầu trên gian thờ lập lòe sinh thầm lặng, sự chịu 
 theo tiếng kêu của thạch sùng, có cảm giác như đựng bền bỉ của người dì.
 thời gian ngưng đọng đã từ lâu lắm. 2. Một số yếu tố hình thức nổi bật của bài tản văn "Người ngồi trước hiên nhà"
Các yếu tố 
 Câu văn thể hiện Tác dụng/Ý nghĩa
hình thức
 - Như trong một câu chuyện cổ, người kị sĩ ra đi trên lưng 
 chiến mã, nhưng ngày chiến thắng chỉ có chiến mã trở về 
 mà không có bóng dáng người trên lưng ngựa. => Tạo hình ảnh biểu 
 - Mỗi lần về thăm, ngồi bên mâm cơm đạm bạc với dì, tôi cảm cho câu văn; giúp 
 b. Chất trữ 
 tình và cái chợt nghĩ nếu ngày đó dì đi bước nữa, thì liệu bây giờ dì có trực tiếp bộc lộ suy 
 "tôi" của được hưởng hạnh phúc hay không. nghĩ, quan điểm của 
 người viết - Những ngày này, dì tôi, bà Lê Thị Thỏa , một trong bao tác giả trước sự việc 
 người phụ nữ bình dị đã đi qua chiến tranh, năm nay tròn được kể, từ đó tạo sự 
 80 tuổi đang ngồi một mình đợi Tết ở ngôi nhà gần Cầu đồng cảm cho người 
 Vĩnh Phú thuộc thị trấn Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. đọc.
 Nguyện cầu hồn thiêng những người đã ngã xuống độ trì 
 cho dì bình an, trường thọ. 2. Một số yếu tố hình thức nổi bật của bài tản văn "Người ngồi trước hiên nhà"
 Các yếu tố 
 Câu văn thể hiện Tác dụng/Ý nghĩa
 hình thức
 - Sau hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết cuối năm 1954, đầu 
 năm 1955, ở quê tôi gần một nửa số gia đình có người thân 
 đi tập kết ra miền Bắc. => Sử dụng các mốc thời 
 - Gia đình dò hỏi các nơi mãi đến cuối năm 1975 mới nhận gian, những địa điểm cụ thể 
c. Tính xác giấy báo tử: dượng ngã xuống trong trận đánh ở Xuân Lộc, khiến các sự việc được kể 
thực cửa ngõ phía đông bắc Sài Gòn, chỉ mươi ngày trước khi 
 chiến tranh ngưng tiếng súng. trong câu chuyện thêm 
 chân thực, đáng tin cậy.
 - Tôi đã nhờ người về tận xã Tam Thanh, huyện Tam Kỳ, 
 tỉnh Quảng Nam tìm gia đình dượng nhưng không ai còn 
 nhớ tên người lính cũ Nguyễn Ngọc Linh. III. Tổng kết 1. Nội dung :
- Phơi bày hiện thực tàn khốc của chiến tranh đẩy những gia đình vào cảnh 
chia ly, tan tác.
- Ca ngợi những người phụ nữ tần tảo, thủy chung, son sắt họ chính là những 
người hi sinh âm thầm lặng lẽ, góp công lớn cho công cuộc giải phóng đất nước.
2. Nghệ thuật:
- Ngôn ngữ giàu chất thơ, lắng đọng cảm xúc.
- Cách miêu tả nhân vật chân thật, sinh động. Ngôn ngữ giàu chất thơ, lắng 
đọng cảm xúc. Thông điệp, ý nghĩa của văn bản
- Ca ngợi đức hi sinh cao cả, thầm lặng, phẩm chất 
thủy chung, tình nghĩa của những người vợ có 
chồng tham gia chiến tranh.
- Xót thương cho những người lính phải bỏ mạng 
nơi chiến trường.
- Tố cáo chiến tranh tàn ác đã đẩy những gia đình 
vào cảnh li tán, chia lìa. Kĩ năng đọc bài tản văn
- Cần xác định bài tản văn viết về ai, viết về sự việc gì?
- Chỉ ra và nêu tác dụng của phương thức biểu đạt trong bài tản văn.
- Nhận biết yếu tố trữ tình, cái "tôi", việc sử dụng ngôn ngữ...trong 
bài tản văn.
- Hiểu được ý nghĩa xã hội của vấn đề tác giả nêu lên trong bài tản 
văn.