Bài giảng Ngữ văn 7 - Đọc hiểu văn bản: Bạch tuộc

 TIẾT 30,31,32 
 ĐỌC HIỂU VĂN BẢN :
 BẠCH TUỘC
(Trích “Hai vạn dặm dưới đáy biển” – Giuyn Vec-nơ) 1. Khái niệm:
 -Truyện khoa học viễn 
-Truyện khoa học 
 tưởng rất ít khi chứa các 
viễn tưởng là những 
 yếu tố thần kì, siêu 
tác phẩm văn học mà 
 nhiên mà luôn dựa trên 
ở đó, tác giả tưởng 
 những kiến thức hoặc lí 
tượng, hư cấu dựa 
 thuyết khoa học tự 
trên thành tựu của 
 nhiên tại thời điểm tác 
khoa học công nghệ.
 phẩm ra đời. 2. Đặc điểm
v Đề tài Thường gắn với các lĩnh vực khoa học như công nghệ tương 
 lai, du hành vũ trụ, người ngoài hành tinh, khám phá đại 
 dương và lòng trái đất.
v Sự kiện Từ sự kiện có thật, nhà văn tưởng tượng ra nội dung câu 
 chuyện
v Tình huống Tình huống truyện thường đột ngột bất ngờ, có phần li kì, 
 mạo hiểm.
v Cốt truyện - Gắn với các sự kiện khoa học công nghệ
 - Các sự kiện “đi trước thời gian”
 - Những tình huống táo bạo bất ngờ 2. Đặc điểm
v Nhân - Những con người thông thái 
 vật (nhà khoa học, nhà phát minh, 
 sáng chế )
v Bối Gắn với đề tài của truyện
 cảnh 3. Một số truyện khoa học viễn tưởng nổi tiếng “Người máy có mơ 
về cừu điện không?”
Là tiểu thuyết khoa 
học viễn tưởng của 
nhà văn Mỹ Philip K. 
Dick, được xuất bản 
lần đầu vào năm 1968 “The Martian”- “Người trở 
 về từ sao hỏa” là một tiểu 
 thuyết khoa học viễn tưởng 
 đầu tay năm 2011 do Andy 
Weir viết. Cuốn sách ban đầu 
 được tự xuất bản trên blog 
 của Weir, ở định dạng được 
 đăng nhiều kỳ. Năm 2014, 
 cuốn sách được tái bản sau 
khi Crown Publishing Group 
mua bản quyền xuất bản độc 
 quyền. 
 Wikipedia (Tiếng Anh) “Nơi khu rừng chạm 
tới những vì sao”
Tác giả: Glendv 
Vanderah
Đứng thứ 11 trong Top 
1000 Truyện Giả tưởng 
- Huyền Bí - Phiêu 
Lưu bán chạy “Một chín tám tư” là 
 tên một tiểu thuyết 
 dystopia phát hành 
 năm 1949 của nhà 
 văn người Anh 
George Orwell. Kể từ 
 khi ra đời vào năm 
1949, “Một chín tám 
 tư” đã được xem là 
tác phẩm kinh điển về 
 tư tưởng chính trị và 
 khoa học giả tưởng. I. Đọc, tìm hiểu chung
 1. Tác giả
 - Giuyn Vec-nơ (1828-1905) là nhà văn nổi tiếng của Pháp.
 - Là người đi tiên phong trong thể loại truyện khoa học viễn 
 tưởng và được coi là một trong những “cha đẻ” của thể loại này.
 - Ông là người có tác phẩm được dịch nhiều thứ ba trên thế giới, 
 những tác phẩm của ông cũng được chuyển thể thành phim 
 nhiều lần.
 - Một số tác phẩm: Hành trình vào tâm Trái đất ( 1864), Hai 
 vạn dặm dưới đáy biển (1870)Vòng quanh thế giới trong 80 
 ngày (1873) I. Đọc, tìm hiểu chung
 1. Tác giả
 2. Tác phẩm
 a, Tác phẩm : Hai vạn dặm dưới đáy biển
 - Hoàn cảnh ra đời: Tác phẩm “Hai vạn dặm dưới đáy biển” 
 của Véc-nơ ra đời năm 1870. 
 - Đề tài: khám phá đại dương đầy bí ẩn
 - Chủ đề: ca ngợi sức mạnh chiến thắng thế giới tự nhiên của 
 con người
 - Những hiểu biết và thành tựu khoa học:
 + Tàu ngầm mới đang được thử nghiệm
 + Bạch tuộc mới được phát hiện.
 - Không có các yếu tố thần kì, siêu nhiên:
 + Cuộc thám hiểm bằng tàu ngầm mà không phải bằng một 
 phương tiện thần kì.
 + Giao chiến với bạch tuộc bằng vũ khí và sức lực của con 
 người, không có sự trợ giúp của thần linh b.Văn bản “Bạch tuộc”
- Xuất xứ: Trích tiểu thuyết “ Hai vạn dặm dưới đáy biển” của Giuyn Vec-nơ (1870)
- Thể loại: Tiểu thuyết khoa học viễn tưởng 
- Ngôi kể: Ngôi kể thứ nhất -> câu chuyện chân thực
- Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm
- Nhân vật: Giáo sư A-rôn-nác, Công-xây, Nét Len, Nê-mô
- Sự kiện chính: 
+ Tàu No-ti-lớt lặn xuống và nổi lên
+ Giáo sư A-rôn-nác nói chuyện với Công-xây và Nét Len về bạch tuộc
+ Bạch tuộc tấn công tàu No-ti-lớt
+ Mọi người trên tàu chiến đấu chống lại bạch tuộc
+ Lũ bạch tuộc chiến bại, mang theo một người thủy thủ
- Tóm tắt: Đoạn trích kể về cuộc chiến đấu mãnh mẽ, dũng cảm giữa giáo sư A- rôn- nác 
và những người đồng hành trên con tàu No -ti -lớt và lũ quái vật “bạch tuộc”. Trong trận 
chiến đó bằng sự thông minh, mưu trí, dũng cảm những con người đã chiến thắng được 
bọn “bạch tuộc” nhưng cũng thật buồn vì lũ bạch tuộc đã cướp đi người thủy thủ xấu số 
vào đại dương mênh mông. - Nội dung:
+ Văn bản ca ngợi sự say mê, tìm tòi nghiên cứu khoa học của Giáo sư A- rôn- nác, Công – 
xây và Nét – Len. Họ là những người không ngại hiểm nguy để tìm hiểu về các loài sinh vật 
biển và những điều thú vị nơi đây.
+ Ca ngợi, tự hào về sự thông minh, mưu trí của con người, với sức mạnh và trí tuệ con 
người sẽ chiến thắng bất kì loại quái vật nào.
- Bố cục: Chia văn bản thành 2 phần:
+ Phần 1: Từ đầu đến “Nét la lên”: Cuộc trò chuyện của A- rôn- nác, Công – xây và Nét – 
Len về quái vật biển “bạch tuộc”
+ Phần 2: Còn lại: Trận “giáp chiến” giữa những người trên tàu ngầm và quái vật biển “bạch 
tuộc” II. Đọc, tìm hiểu chi tiết
 1. Hình ảnh quái vật biển “bạch tuộc” 
 PHIẾU HỌC TẬP
 - Hình thức: Thảo luận cặp đôi
 - Thời gian: 2p
 - Yêu cầu: 
 + Tìm những từ ngữ kể, tả về bạch tuộc: 
 / Qua lời của giáo sư
 / Qua cuộc nói chuyện
 / Khi xuất hiện 
 + Cảm nhận như thế nào về loài bạch tuộc trong văn bản? II. Đọc, tìm hiểu chi tiết
 1. Hình ảnh quái vật biển “bạch tuộc” 
* Hoàn cảnh:
+ Tàu No-ti-lớt lặn sâu xuống biển tới hai, ba ngàn mét và đến ngày 20 tháng 4 lại nổi lên 
“cách mặt biển một ngàn năm trăm mét”. 
+ đáy biển nổi lên những mỏm đá lớn dựng đứng, phủ đầy loài tảo khổng lồ
 => Hoàn cảnh đặc biệt với không gian rộng lớn, mênh mông, đầy bí ẩn dưới lòng 
 đại dương * Hình ảnh bạch tuộc: 
- Qua lời kể của nhân vật tôi: “Con bạch tuộc khổng lồ”,“dùng các loại súng bắn nhưng vô hiệu 
vì lao nhọn và đạn xuyên qua thân bạch tuộc như qua một khối thịt đông”
- Qua cuộc trò chuyện của Nét, Công xây với giáo sư A-rôn-nác: 
+ Con bạch tuộc dài chừng sáu mét.
+ Trên đầu có tám cái vòi, ngọ ngoạy trong nước biển như một con rắn.
+ Hai hàm của nó rất giống mỏ vẹt, nhưng lớn hơn nhiều
- Khi xuất hiện:
+ Dài chừng tám mét, bơi lùi rất nhanh.
+ Mắt nó màu xanh xám, nhìn thẳng không động đậy.
+ Tám chân từ đầu mọc ra, dài gấp đôi thân và luôn luôn uốn cong.
+ Có hai trăm rưỡi cái giác ở trong vòi.
+ Hàm răng giống cái mỏ vẹt bằng sừng, luôn luôn mở ra, khép lại.
+ Lưỡi nó cũng bằng chất sừng, hàm răng nhọn, rung lên bần bật mỗi khi thò ra khỏi mồm.
+Thân hình thoi, nặng chừng hai mươi, hai lăm tấn.
+Màu sắc thay đổi từ xám chỉ sang nâu đỏ, vòi có khả năng mọc lại.
 => Hình ảnh bạch tuộc: đáng sợ, khổng lồ, hung dữ thực sự là một quái vật dưới biển 
 sâu => Chi tiết thể hiện trí tưởng tượng rất 
phong phú về bạch tuộc:
+ Bạch tuộc có đuôi và đuôi có thể 
mọc lại.
+ Khối thịt của bạch tuộc nặng chừng 
hai mươi, hai lăm tấn.
+ Mực đen của bạch tuộc không gây 
hại cho con người. II. Đọc, tìm hiểu chi tiết
 2. Cuộc giáp chiến với bạch tuộc 
 PHIẾU HỌC TẬP
 - Hình thức: Thảo luận cặp đôi
 - Thời gian: 5p
 - Yêu cầu: 
 1. Tìm những từ ngữ, chi tiết kể, tả về cuộc giáp chiến ? 
 ( Gợi ý: tìm từ ngữ, chi tiết tả hành động của bạch tuộc và 
 đoàn thủy thủ ?) 
 2. Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ, ngôn ngữ kể chuyện ?
 3. Em thấy cuộc giáp chiến này như thế nào? II. Đọc, tìm hiểu chi tiết
 2. Cuộc giáp chiến với bạch tuộc 
 a. Hoàn cảnh: 
 - Tàu No-ti-lớt bỗng dừng lại, toàn thân tàu rung lên
 - Con tàu bị mắc kẹt, chân vịt không thể quay được nữa
 => Hoàn cảnh đầy nguy hiểm, khó khăn, buộc phải đối mặt với 
 bạch tuộc b. Cuộc giáp chiến
 Bạch tuộc Mọi người trên tàu No-ti-lớt
- Một cái vòi dài trườn xuống dưới thang như - Sẵn sàng giáp chiến với con bạch tuộc khổng lồ.
một con rắn, hai chục cái vòi nữa thì ngoằn - Thuyền trưởng Nê-mô chặt đứt phăng cái vòi khủng 
ngoèo ở phía trên. khiếp.
- Một cái vòi lao tới nhấc bổng người thủy thủ - Thuyền trưởng nhảy vọt ra ngoài, chúng tôi vội lao 
lên. theo.. Nê-mô xông đến, chặt đứt luôn cái vòi
 - Viên thuyền phó, các thủy thủ và ba người chiến đấu 
 quyết liệt với những con bạch tuộc khác đang bò trên 
 thành tàu.
- Phun ra chất lỏng màu đen, cuốn theo một - Chúng tôi xông đến lũ bạch tuộc, ai nấy đều sôi sục 
người thủy thủ xuống biển. căm thù!
 - Lưỡi rìu của Nê-mô cắm phập vào mồm quái vật
- Nét bị quật ngã, cái mỏ đáng sợ của quái vật 
đã hác hốc ra ở phía trên Nét - Nét thoát chết liền đứng dậy và phóng ngập mũi lao 
 vào tim kẻ thù.
- Lũ bạch tuộc chiến bại, phần bị chết, phần bị - Thuyền trưởng Nê-mô, mình nhuốm đầy máu đứng 
thương, cuối cùng phải bỏ chiến trường mà lẩn lặng người bên chiếc đèn pha mà nhìn xuống biển cả
xuống biển sâu - Mắt Nê-mô ứa lệ