Bài giảng Ngữ Văn 7 - Đọc hiểu văn bản: Vẻ đẹp của bài thơ Tiếng gà trưa

 ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: 
VẺ ĐẸP CỦA BÀI THƠ TIẾNG GÀ TRƯA 
 - Đinh Trọng Lạc - MỞMỞ ĐẦUĐẦU Cảm xúc của 
em khi nghe bài 
thơ. Em thích 
nhất câu thơ 
nào trong bài? v Bài thơ là niềm xúc động 
 chân thành của người 
 chiến sĩ- người cháu khi 
 nhớ về bà, về âm thanh 
 bình dị của quê hương. vVới lời thơ năm chữ giản dị, qua 
 âm thanh tiếng gà trưa đã gọi về 
 những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi 
 thơ và tình bà cháu, thể hiện tình 
 cảm gia đình - tình bà cháu thắm 
 thiết, làm sâu sắc thêm tình yêu 
 quê hương đất nước. I. Đọc, tìm hiểu chung
1. Tác giả
 - Đinh Trọng Lạc (1928- 2000) 
 - Quê ở Hà Nội.
 - Là nhà ngôn ngữ, phê bình văn học nổi tiếng.
2. Tác phẩm:
- Xuất xứ: Bài viết được in trong sách “Vẻ đẹp ngôn ngữ văn học qua các bài tập 
đọc lớp 4,5 ”.
- Kiểu văn bản: Nghị luận văn học.
- PTBĐ chính: Nghị luận.
- Vấn đề nghị luận: Đặc sắc nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Tiếng gà trưa” 
của tác giả Xuân Quỳnh Bố cục: 4 phần
 Phần 3 
 Phần 1 (Từ Phần 2 (Tiếp 
 (Tiếp...của Phần 4 (Còn 
 đầu...tuổi ...vui sướng): 
 bà): Vẻ đẹp lại): Vẻ đẹp 
 thơ): Vẻ đẹp Vẻ đẹp của 
 của sáu dòng của khổ thơ 
 của khổ thơ khổ thơ 
 thơ đặc biệt cuối.
 thứ nhất. 
 thứ hai. trong bài. II. Đọc, tìm hiểu chi tiết văn bản
 1. Vấn đề nghị luận và trình tự triển khai vấn đề nghị luận 
 PHIẾU HỌC TẬP
- Hình thức: Thảo luận cặp đôi
- Thời gian: 2 phút
- Yêu cầu: 
1. Tác giả đã triển khai vấn đề nghị luận về vẻ đẹp của bài thơ “Tiếng gà trưa” theo thứ tự 
 nào? 
2. Trong mỗi phần tác giả phân tích những từ ngữ, hình ảnh gì? * Vấn đề NL: Tác giả đã phân tích, làm rõ những đặc sắc nghệ thuật và nội dung của bài 
thơ Tiếng gà trưa của tác giả Xuân Quỳnh từ đó giúp người đọc có thêm hiểu biết sâu sắc, 
mới mẻ về bài thơ.
*Trình tự, cách triển khai ý:
- Phân tích bài thơ theo trình tự lần lượt các khổ thơ trong bài “Tiếng gà trưa”- Xuân Quỳnh.
- Trong mỗi khổ bắt đầu bằng việc nêu lên dấu hiệu nghệ thuật (từ ngữ, hình ảnh tiêu biểu, 
biện pháp tu từ ) rồi chỉ ra tác dụng của nét nghệ thuật đó trong việc thể hiện nội dung...
+ Khổ 1: Chi tiết tiếng gà cục tác và hình ảnh không gian nắng trưa
+ Khổ 2: Hình ảnh ổ trứng, đàn gà.
+ Khổ 5: Hình ảnh bà với sự lo lắng cho đàn gà khi đông đến.
+ Khổ cuối: Chi tiết tiếng gà cục tác và tiếng gọi bà đầy cảm động.
 Khổ 1: Chi tiết Khổ 5: Hình Khổ cuối: Chi 
 tiếng gà cục Khổ 2: Hình ảnh bà với sự tiết tiếng gà 
tác và hình ảnh ảnh ổ trứng, lo lắng cho cục tác và 
 không gian đàn gà. đàn gà khi tiếng gọi bà 
 nắng trưa, đông đến. đầy cảm động 2. Hệ thống ý kiến, lí lẽ và bằng chứng để làm nổi bật vẻ đẹp của bài thơ “ 
Tiếng gà trưa”
 PHIẾU HỌC TẬP
 - Hình thức: Thảo luận theo bàn
 - Thời gian: 5 phút
 - Yêu cầu: 
 1. Tìm hệ thống ý kiến, lí lẽ, bằng chứng được tác giả lập 
 luận trong từng phần của bài viết. 
 2. Nhận xét cách lập luận ( nêu ý kiến, lí lẽ, bằng chứng ) 
 của tác giả trong từng phần.
 3. Qua hệ thống ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong từng đoạn, 
 em hiểu thêm gì về nghệ thuật và nội dung của bài thơ và 
 thái độ của tác giả với bài thơ? a. Phần 1: Vẻ đẹp của khổ 1 bài thơ “Tiếng gà trưa”
- Ý kiến 1: Nêu khái quát nội dung khổ thơ: “Khổ thơ đầu kể chuyện.... nhảy ổ”.
- Lí lẽ, dẫn chứng:
+ “Dòng thơ thứ tư “Cục... cục tác cục ta” với việc lặp âm và dấu chấm lửng đã mô phỏng sát 
với tiếng gà, làm cho truyện kể như được lồng vào một bức tranh nổi có tiếng gà vang vọng 
trong không gian.”
+ “Tiếng gà trưa của Xuân Quỳnh khác với tiếng gà “Ò.. Ó... O” của Trần Đăng Khoa, nó có 
một cái gì lắng đọng làm người ta xao xuyến bồi hồi.”
+ “Lối dùng ẩn dụ .. điệp từ “nghe” đem lại ấn tượng như tiếng gà ngưng lại, làm xao động 
không gian và xao động lòng người.”
- Ý kiến 2 đánh giá khái quát: “Tiếng gà cũng làm kí ức ta quay lại với những kỉ niệm của 
tuổi thơ”. b. Phần 2:Vẻ đẹp của khổ 2 bài thơ “Tiếng gà trưa”
v Ý kiến 1: Khái quát đặc sắc nghệ thuật khổ thơ thứ 2 của bài: “Khổ thơ thứ 
 hai, cứ một câu là kể và tiếp theo sau là câu tả”.
v Dẫn chứng, lí lẽ:
ü Những câu tả có kết cấu sóng đôi và lặp từ vựng đều mở đầu bằng từ “này” 
 là từ để chỉ và lưu ý người nghe tưởng tượng
ü Việc đảo “khắp mình” lên trước “hoa đốm trắng”làm cho bức tranh gà mái 
 mơ trở nên đẹp lộng lẫy.
ü Việc dùng so sánh tu từ “Lông óng như màu nắng” làm cho bức tranh gà mái 
 vàng trở nên đẹp rực rỡ.
v Ý kiến 2 đánh giá nâng cao: “Chính cái cảnh đẹp có thật mà xuất hiện như 
 do một phép lạ là tiếng gà trưa đã đưa anh chiến sĩ trở lại kỉ niệm về người bà 
 tần tảo, suốt đời lo toan để cho cháu có được niềm vui, hạnh phúc tuổi thơ”. c. Phần 3:Vẻ đẹp của 6 câu thơ đặc biệt trong bài thơ “Tiếng gà trưa”
 * Ý kiến 1 : Tất cả sáu dòng thơ của khổ thơ dưới đây chỉ làm thành một câu đơn 
phát triển với những thành phần chính và phụ được tách biệt ra thành từng dòng 
riêng.
 - Dẫn chứng, lí lẽ:
+ Sáu dòng thơ đều gồm năm tiếng, nhưng mỗi dòng lại có một cách ngắt nhịp 
khác dòng kia. Do đó, nhịp điệu của các dòng thơ là một nhịp điệu chậm rãi của 
độc thoại, bên trong đầy chất suy tưởng. 
+ Và những dòng thơ cuối cùng của khổ thơ này xuất hiện thật bất ngờ, thật cảm 
động: “ Để cuối năm áo mới”
* Ý kiến 2: “Một chi tiết nhỏ bé, đơn giản là thế mà chứa đựng một tình yêu 
thương sâu sắc, vô bờ bến của bà”. d. Phần 4:Vẻ đẹp của khổ cuối bài thơ “Tiếng gà trưa”
v Ý kiến 1: "Khổ thơ cuối cùng hay nhất, cảm động nhất, nó chứa đựng những 
 tình cảm thiêng liêng, cao quý, sâu sắc và chân thành của tác giả và cũng là của 
 anh chiến sĩ đang trên con đường hành quân".
v Lí lẽ và bằng chứng:
ü "Không nén lại được tình cảm yêu quý và biết ơn đối với bà, anh chiến sĩ thốt 
 lên tiếng gọi thật cảm động, làm cho lời nói độc thoại bên trong hiển hiện như 
 lời đối thoại sống động".
ü Việc lặp lại từ “vì” ở đầu các dòng thơ góp phần biểu hiện ý chí chiến đấu 
 mạnh mẽ vì Tổ quốc, vì nhân dân, trong đó bao gồm cả những người thân yêu 
 trong gia đình mình, mà ở đây ghi đậm dấu ấn là người bà yêu quý với bao kỉ 
 niệm êm đềm của tuổi thơ. * Nghệ thuật lập luận
- Ý kiến rõ ràng, dẫn chứng xác đáng, lí lẽ thuyết phục.
- Lập luận chặt chẽ, đưa dẫn chứng đến đâu có lí lẽ đến đó làm nổi bật đặc sắc của tác phẩm.
- Chú trọng cách phân tích hình thức nghệ thuật (từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ...) để làm 
nổi bật nội dung của bài thơ.
+ Phần (1), tác giả phân tích việc lặp âm và dấu chấm lửng trong dòng thơ thứ tư của bài 
thơ: Cục... cục tác cục ta.; ẩn dụ, điệp ngữ 
+ Phần (2),tác giả tập trung phân tích kết cấu sóng đôi và lặp từ vựng: này; phân tích tác dụng 
của việc đảo ngữ, so sánh
+ Phần (3), tác giả phân tích nhịp điệu của đoạn thơ.
+ Phần (4), tác giả phân tích tiếng gọi “bà ơi” và điệp từ “vì”
=> Văn bản “Vẻ đẹp của bài thơ Tiếng gà trưa" đã làm rõ vẻ đẹp (nội dung và hình thức) của 
bài thơ “Tiếng gà trưa” III. Tổng kết
 2. Nội dung
1. Nghệ thuật
 Văn bản phân tích giá 
 Lí lẽ xác đáng, thuyết phục.
 trị nghệ thuật và nội 
 dung bài thơ “Tiếng gà 
 Dẫn chứng cụ thể, rõ ràng. trưa” từ đó giúp người 
 đọc hiểu sâu sắc hơn 
 Ngôn ngữ giản dị, giàu cảm xúc. và thêm yêu mến 
 bài thơ.
 Lập luận chặt chẽ 3. Cách đọc hiểu văn bản nghị luận văn học
 Xác định vấn đề nghị luận.
 Xác định mục đích văn bản nghị luận.
 Trình tự triển khai vấn đề.
 Chỉ rõ hệ thống ý kiến, lí lẽ, bằng chứng trong văn 
 bản, tác dụng của hệ thống ý kiến, lí lẽ, bằng chứng 
 phục vụ cho mục đích của văn bản.
 Liên hệ và rút ra bài học nhận thức: Về tác phẩm 
 được nghị luận, về cách tạo lập văn bản nghị 
 luận văn học. LUYỆN TẬP Câu 2: Mục đích của văn 
bản “Vẻ đẹp của bài thơ 
“Tiếng gà trưa” là gì? Các 
 Câu 1: Trong văn bản tác giả rất 
phần trong văn bản đã lảm rõ chú trọng cách phân tích hình 
cho mục đích đó như thế nào? thức nghệ thuật (từ ngữ, hình ảnh, 
 biện pháp tu từ ) để làm nổi bật 
 nội dung bài thơ. Em hãy dẫn ra 
 một ví dụ trong văn bản để làm 
 rõ điều đó.