Bài giảng Ngữ Văn 7 - Thực hành đọc hiểu: Trưa tha hương (Tiết 119+120) - Nguyễn Thị Lan Phương

 Tiết 119,120
THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU:
 TRƯA THA HƯƠNG
 (Trần Cư)
 GV: NGUYỄN THỊ LAN PHƯƠNG 12
11 1
10 2
9 3
8 4
7 5
6 KHỞI ĐỘNG
QUAN SÁT VIDEO SAU KHỞI ĐỘNG
 1) Kể tên hoặc hát ru một vài làn điệu ru mà em biết.
 2) Điều em thích nhất khi thể hiện hoặc nghe hát ru là gì?
2. Điều em thích nhất ở hát ru: 
- âm hưởng ngọt ngào, da diết, sâu lắng;
- hát ru thể hiện tình yêu con của người mẹ, thể 
hiện tâm trạng nỗi lòng người hát ru,
- gợi nhớ về tuổi thơ ... HÌNH THÀNH KIẾN THỨC I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Tác giả:
 Qua tìm hiểu ở nhà, nêu những hiểu biết của em về tác 
 giả Trần Cư (tiểu sử cuộc đời, phong cách, sự nghiệp)? I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Tác giả:
 - Trần Cư (1918-2002), tên thâṭ Trần Ngoc̣ Cư sinh taị Thủy Nguyên, 
 Hải Phòng
 - Ông là tú tài triết học, từng có thời gian sống ở Campuchia, dạy văn, 
 viết báo. 
 - Trước Cách mạng tháng 8/1945, ông cộng tác lâu dài nhất với tờ 
 báo Tiểu thuyết thứ bảy. I. Đọc – tìm hiểu chung
 1. Tác giả:
 -Tác phẩm tiêu biểu: Trưa tha hương (1943), Trên lái thần (1944)... 
 Âm hưởng sáng tác của Trần Cư thời kì này có nhiều nét buồn, như 
 tâm trạng chung của cả thế hệ nhà văn mất nước khi đó. Từ 1945, 
 ông còn viết phóng sự, xã luận, ghi chép, đưa tin về nhiều mảng của 
 đời sống xã hội. I. Đọc – tìm hiểu chung
 2. Văn bản “Trưa tha hương”
 Phiếu học tập số 02
 - Em hiểu nhan đề Trưa tha hương như thế nào?
 - Bài Trưa tha hương viết về điều gì?
 - Hãy xác định thể loại của văn bản.
 - Tác giả đã kết hợp tự sự với những phương thức 
 biểu đạt nào? Nêu tác dụng của việc kết hợp 
 phương thức biểu đạt ấy.
 - Xác định ngôi kể của văn bản.
 - Văn bản có thể chia thành mấy phần? Nêu nội 
 dung chính của từng phần. PHIẾU HỌC TẬP 01
 Tìm hiểu chung văn bản Trả lời
Nhan đề ...
Đề tài ...
Thể loại ...
Phương thức biểu đạt ...
Ngôi kể 
Bố cục I. Đọc – tìm hiểu chung
 2. Văn bản “Trưa tha hương”
 a. Hoàn cảnh ra đời
 - Ra đờ i 17/07/1943
 - Đoaṇ trích trong SGK trích từ Tổng hơp̣ Văn hoc̣ Viêṭ Nam,
 tâp̣ 30A, NXB Khoa hoc̣ xa ̃ hôị , Hà Nôị , 1995
 b. Đọc và tìm hiểu chú thích I. Đọc – tìm hiểu chung
 2. Văn bản “Trưa tha hương”
 c. Tìm hiểu chung văn bản
 * Nhan đề: Trưa tha hương: buổi trưa ở một nơi xa lạ
 * Đề tài: Văn bản nói lên suy nghĩ cảm xúc của tác giả về điệu ru 
 nói riêng, nỗi lòng xa xứ nói chung nhân lúc nghe tiếng hát ru của 
 một người phụ nữ miền Bắc.
 * Thể loại: Tuỳ bút
 * Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp biểu cảm, miêu tả, 
2. Văn bản “Trưa tha hương”
b. Đọc và tìm hiểu chú thích
* Ngôi kể: thứ nhất, tác giả kể, xưng “tôi”
* Bố cuc̣ (3 phần)
- Phần 1 (từ đầu đến “mà u xanh diụ trên rè m cửa”): Bối cảnh khơi gợi nỗi nhớ quê hương.
- Phần 2 Tiếp theo đến “nguyên vẹn trong câu hát ru em”: Những âm thanh quen thuộc đưa nhân vật trở về với những 
kỉ niệm xưa cũ ở quê hương.
- Phần 3 (còn laị): Câu hát ru quen thuộc, đầy kí ức về quê hương. I. Đọc – tìm hiểu chung
 2. Văn bản “Trưa tha hương”
 c. Tìm hiểu chung văn bản
 * Ngôi kể: thứ nhất, tác giả kể, xưng “tôi”
 * Bố cuc̣ (3 phần)
 - Phần 1. 
 Bối cảnh khơi gợi nỗi nhớ quê hương.
 - Phần 2. Những âm thanh quen thuộc đưa nhân vật trở về với 
 những kỉ niệm xưa cũ ở quê hương.
 - Phần 3. Câu hát ru quen thuộc, đầy kí ức về quê hương. II. Đọc – hiểu văn bản
 1. Những ấn tượng của tác giả về lời ru nơi đất khách:
 - Bài tùy bút “Trưa tha hương” được đặt trong bối cảnh 
 nào? Tình huống, địa điểm, thời gian xảy ra câu chuyện 
 có gì đặc biệt?
 - Nhân vật tôi có ấn tượng như thế nào khi nghe tiếng ru 
 của một người giọng Bắc?
 - Từ “nạo” trong câu “tiếng võng đưa kẽo kẹt như nạo 
 vào hồn” diễn tả được điều gì?
 - Taị sao tiếng há t ru laị khiến nhân vâṭ “tôi” nhớ nhà? II. Đọc – hiểu văn bản
 1. Những ấn tượng của tác giả về lời ru nơi đất khách:
 a. Bối cảnh
 - Thời gian: vào buổi trưa vắng vẻ, khi “tôi” được nghe 
 tiếng hát ru Bắc Bộ.
 - Địa điểm: ở nơi xa (ngoại quốc), khi “tôi” đến thăm nhà 
 một người bạn ở Chúp (Campuchia).
 => Bối cảnh đặc biệt: xa quê hương, trên vùng đất xa lạ, tác giả 
 bắt gặp được cái yên tĩnh, lắng dịu nơi tâm hồn. Bối cảnh dung 
 dị, quen thuộc dễ khơi gợi xúc cảm cho lòng người. II. Đọc – hiểu văn bản
 1. Những ấn tượng của tác giả về lời ru nơi đất khách:
 b. Ấn tượng về lời ru của người giọng Bắc trên đất khách
 - Âm thanh: tiếng võng đưa “kẽo kẹt, buồn đến lạ” “như nạo vào 
 hồn”; tiếng ru em nổi lên một giọng người Bắc “Cái cò lặn lội bờ 
 ao ”=> Đó là âm thanh quen thuộc, có sức lay động lòng người.
 - Cảm xúc: nhân vật “tôi” thật xúc động: “một cảm giác rất xưa, 
 xâm chiếm tâm hồn”. “Tiếng võng đưa kẽo kẹt như nạo vào hồn” 
 diễn tả tiếng võng cọ vào tâm hồn, mang đến cảm giác da diết bồi 
 hồi. Nỗi nhớ quê nhà da diết bỗng ùa về trong tâm hồn tác giả. 
 => Tiếng hát ru laị khiến nhân vâṭ “tôi” nhớ nhà vì nhân vâṭ 
 “tôi” như đã găp̣ linh hồn của đất nướ c II. Đọc – hiểu văn bản
 2. Hình ảnh quê hương trong tâm tưởng của nhân vật “tôi” khi 
 nghe tiếng ru của người Bắc ở nơi xứ xa.
 Phiếu học tập số 02
 Gợi ý:
 - Hình ảnh về gia đình, quê hương hiện lên như thế nào 
 trong tâm trí nhân vật “tôi”?
 - Nhận xét của em về những hình ảnh đó? Tại sao khi 
 nghe tiếng hát ru, nhân vật “tôi” lại nhớ về những hình 
 ảnh ở quê hương? PHIẾU HỌC TẬP 02
Tìm hiểu về hình ảnh quê hương trong nỗi nhớ của nhân vật “tôi” khi nghe 
 tiếng hát ru Bắc Bộ
 Chi tiết khắc họa hình Nhận xét của em về những hình ảnh đó? 
 ảnh quê hương Tại sao khi nghe tiếng hát ru, nhân vật 
 “tôi” lại nhớ về những hình ảnh ấy?
Nhóm 1,2: 
Hình ảnh về 
gia đình
Nhóm 3,4: 
Hình ảnh về 
quê hương