Bài giảng Ngữ Văn 7 - Văn bản: Tiếng gà trưa

 Tiếng gà trưa
 (Xuân Quỳnh) KHỞI ĐỘNG
1. Em đã từng đi đâu xa quê chưa? Hãy 
tưởng tượng nếu một ngày em phải xa quê 
trong một thời gian dài, những hình ảnh, 
kỉ niệm nào khiến em nhớ nhất. Tại sao? 
 2. Chia sẻ cùng bạn bè kỉ niệm 
 với những người thân trong gia 
 đình mà em nhớ nhất. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
 Trần Thị Thanh Mai - 086.929.1594 - THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, 
 Hải Phòng I. Đọc, tìm hiểu chung
1. Tác giả Xuân Quỳnh
 - Xuân Quỳnh (1942 – 1988) quê ở làng Văn Khê, 
 ven thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây ( nay thuộc HN)
 - Là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt 
 Nam
 - Phong cách thơ: Thơ giản dị mà tinh tế, sâu sắc. 
 Thường viết về những đề tài bình dị với trái tim nồng 
 cháy yêu thương từ đó bộc lộ những rung cảm chân 
 thành và khát vọng đẹp đẽ
 - Tác phẩm chính:
 + Bài “Tiếng gà trưa”, “Sóng” là những bài thơ hay 
 quen thuộc với bạn đọc trong nhà trường.
 + Một số tập thơ: Tơ tằm – chồi biếc (1963), Hoa dọc 
 chiến hào (1968), Lời ru trên mặt đất (1978) .
 MỘT SỐ TẬP THƠ CỦA TÁC GIẢ I. Đọc, tìm hiểu chung
 2. Tác phẩm
 a. Đọc
 b. Văn bản
- Xuất xứ:
+ Trích từ tâp̣ thơ “Hoa doc̣ chiến hào” (1968).
+ Được viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ.
- Thể thơ: năm chữ (biến thể).
+ Mỗi dòng 5 chữ, số chữ trong một số câu có biến đổi linh hoạt.
- PTBĐ: Biểu cảm, miêu tả
- Nội dung chính: Cảm xúc của người cháu khi nghe tiếng gà trưa trên đường hành quân từ đó 
thể hiện tình bà cháu thắm thiết, sâu sắc
- Mạch cảm xúc: Hiện tại - quá khứ - hiện tại
- Bố cục 3 phần:
+ Khổ 1: Tiếng gà trên đường hành quân
+ 4 khổ tiếp:Tiếng gà trưa gợi về kỉ niệm tuổi thơ (về những con gà, về bà, về bộ quần áo mới )
+ 2 khổ cuối: Những suy tư của người chiến sĩ II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
1. Tiếng gà trên đường hành quân
 PHIẾU HỌC TẬP
 - Hình thức: Thảo luận cặp đôi
 Trên đường hành quân xa - Thời gian: 3p
 Dừng chân bên xóm nhỏ - Yêu cầu: 
 Tiếng gà ai nhảy ổ: 1. Tiếng gà vọng vào tâm trí người chiến sĩ vào thời 
 “Cục... cục tác cục ta” điểm nào? Tại sao người chiến sĩ lại chú ý đến tiếng 
 Nghe xao động nắng trưa gà trong vô vàn âm thanh khác?
 Nghe bàn chân đỡ mỏi 2. Tìm từ ngữ nêu lên cảm giác của người chiến sĩ 
 Nghe gọi về tuổi thơ khi nghe tiếng gà trưa? Biện pháp tu từ được sử dụng? 
 Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó ?
 3. Cảm nhận của em về cảm xúc gợi lên trong lòng 
 người chiến sĩ khi nghe thấy tiếng gà trưa? - Thời điểm: 
 + Trên đường hành quân xa ;
 + bên xóm nhỏ ;
 + trưa nắng.
- Âm thanh: Tiếng gà ai nhảy ổ/ “Cục... cục tác cục ta”
-> Âm thanh tiếng gà nhảy ổ thân thương, gần gũi, là âm thanh của làng quê bình dị, thân 
thuộc gắn với những kỉ niệm tuổi thơ đẹp đẽ 
- Tiếng gà gợi cảm giác:
 Nghe xao động nắng trưa
 Nghe bàn chân đỡ mỏi
 Nghe gọi về tuổi thơ
+ Điệp từ “nghe”, điệp cấu trúc câu “ nghe ”, liệt kê, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
->Tô đậm và mở ra những liên tưởng khác nhau trong tâm hồn người chiến sĩ không phải theo 
chiều rộng mà là chiều sâu: đánh thức không gian tĩnh lặng, đem lại sức mạnh xua tan mệt mỏi 
cho người chiến sĩ, gọi về những kỉ niệm tuổi thơ đẹp đẽ. 
-> “Tiếng gà trưa” đem lại những cảm giác vừa bồi hồi, xúc động, vừa hạnh phúc. Đó chính là 
âm thanh vọng về từ kí ức, là tiếng gọi của quê hương yêu dấu. II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
2. Tiếng gà gọi về kỉ niệm tuổi thơ
 Kết nối các đoạn thơ.
 Điệp cấu trúc: Điểm nhịp cho từng cảm xúc.
 “Tiếng gà trưa” 
 Mỗi lần “Tiếng gà trưa” vang lên là một kỉ niệm được gợi về:
 + Kỉ niệm về ổ trứng và đàn gà;
 + Kỉ niệm về bà
 + Kỉ niệm về bộ quần áo mới và giấc mơ hạnh phúc của tuổi thơ II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
2. Tiếng gà gọi về kỉ niệm tuổi thơ
 PHIẾU HỌC TẬP
 - Hình thức: Thảo luận theo bàn
Tiếng gà trưa Cứ hàng năm hàng năm - Thời gian: 5p
Ổ rơm hồng những trứng Khi gió mùa đông tới - Yêu cầu: 
Này con gà mái mơ Bà lo đàn gà toi 1. Tìm từ ngữ, hình ảnh miêu tả đàn gà, 
Khắp mình hoa đốm trắng Mong trời đừng sương muối
Này con gà mái vàng Để cuối năm bán gà người bà, bộ quần áo mới hiện về trong kí ức 
Lông óng như màu nắng Cháu được quần áo mới của người chiến sĩ?
 Ôi cái quần chéo go 2. Tác giả sử dụng từ ngữ, biện pháp tu từ nào? 
Tiếng gà trưa Ống rộng dài quét đất Nêu tác dụng?
Tay bà khum soi trứng Cái áo cánh trúc bâu 3. Cảm nhận về hình ảnh đàn gà, hình ảnh 
Dành từng quả chắt chiu Đi qua nghe sột soạt
Cho con gà mái ấp người bà, bộ quần áo mới trong tâm hồn 
 người chiến sĩ? II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
2. Tiếng gà gọi về kỉ niệm tuổi thơ
 a, Kỉ niệm về đàn gà
 - Từ ngữ, hình ảnh:
 Tiếng gà trưa + ổ rơm hồng những trứng
 Ổ rơm hồng những trứng + gà mái mơ mình hoa đốm trắng
 Này con gà mái mơ + gà mái vàng lông óng như màu nắng
 Khắp mình hoa đốm trắng - Nghệ thuật: 
 Này con gà mái vàng + Điệp từ: này -> gợi động tác đếm gà với thái độ vui sướng, 
 Lông óng như màu nắng hạnh phúc, tự hào như đang khoe
 + Tính từ: hồng, trắng, vàng, óng Gợi hình ảnh những con 
 + So sánh: lông óng như màu nắng gà đẹp đẽ, xinh xắn với 
 màu lông hài hòa, tươi tắn 
 -> cho thấy cuộc sống 
 bình yên, giản dị, thân 
 thương II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
 2. Tiếng gà gọi về kỉ niệm tuổi thơ
 b, Kỉ niệm về bà
 - Từ ngữ, hình ảnh:
Tiếng gà trưa Cứ hàng năm hàng năm + tay bà khum soi trứng
Tay bà khum soi trứng Khi gió mùa đông tới
Dành từng quả chắt chiu Bà lo đàn gà toi dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp Mong trời đừng sương muối + hàng năm bà lo đàn gà toi mong 
 Để cuối năm bán gà - Nghệ thuật: 
 Cháu được quần áo mới + Động từ: khum, lo, mong
 + Từ láy: chắt chiu
 + Điệp từ: hàng năm - Động từ “khum”, từ láy “chắt chiu”-> sự nâng niu, trân trọng, dành dụm, gom góp từng 
quả trứng của bà để góp thành niềm vui của cháu: có quần áo mới 
- Điệp từ “hàng năm”, động từ “lo” -> nhấn mạnh sự lặp đi lặp lại của thời gian cùng nỗi 
lo lắng của bà sợ đàn gà chết sẽ không mua được quần áo mới cho cháu-> nỗi lo âu ấy có 
lẽ đã dệt lên cuộc đời bà.
=> Bà tần tảo sớm khuya, chịu thương chịu khó, luôn yêu thương, chăm chút cho cháu, 
mong cháu có được niềm vui của tuổi thơ II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
2. Tiếng gà gọi về kỉ niệm tuổi thơ
c, Kỉ niệm về bộ quần áo mới
 - Từ ngữ, hình ảnh:
 + Ôi..quần chéo go.. ống rộng 
 áo cánh trúc bâu sột soạt
Ôi cái quần chéo go
 - Nghệ thuật: 
Ống rộng dài quét đất
 + Thán từ: ôi
Cái áo cánh trúc bâu
 + Từ láy: sột soạt
Đi qua nghe sột soạt
 - Nội dung
 + Quần chéo go, áo trúc bâu: đều từ vải dày, cứng, rẻ tiền 
 nhưng lại là kết quả của bao dành dụm, chắt chiu, cần kiệm, lo 
 toan của bà
 + Thán từ “ôi”, từ láy “sột soạt” -> diễn tả niềm vui sướng, 
 hạnh phúc, cảm động của cháu trước sự chăm chút, yêu thương 
 của bà ( đó không chỉ là niềm vui trong quá khứ mà còn là niềm 
 xúc động, rưng rưng trong hiện tại) => Tất cả kỉ niệm hết sức bình thường lại trở nên thiêng liêng với người chiến sĩ bởi những 
kỉ niệm ấy đều gắn với bà, gắn với tuổi thơ yêu dấu trở thành suối nguồn yêu thương, nuôi 
dưỡng tâm hồn, trở thành hành trang vô giá trên bước đường tương lai của cháu
=> Cho thấy tình bà cháu rất thắm thiết, sâu sắc II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
3. Những suy tư của người chiến sĩ 
Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc Suy tư về hạnh phúc.
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng Tiếng gà trưa 
 gợi
Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc Suy tư về cuộc chiến đấu.
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
3. Những suy tư của người chiến sĩ
* Suy tư về hạnh phúc 
 - Tiếng gà trưa đem đến hạnh phúc cho cháu: 
 + Bởi tiếng gà bình dị của quê hương gợi về hình ảnh cuộc sống ấm no, bình yên cùng bà. 
 Âm thanh bình dị của làng quê khơi dậy tình cảm gia đình, khơi dậy kí ức tuổi thơ đẹp 
 đẽ, nâng bước chân hành quân cho người chiến sĩ 
 + “Giấc ngủ hồng sắc trứng” là giấc mơ đẹp, bình yên, hạnh phúc -> màu hồng của trứng 
 hay chính là sắc màu đẹp đẽ của tuổi thơ trở thành một điều thiêng liêng trong tâm hồn 
 người cháu II. Đọc – tìm hiểu chi tiết văn bản
3. Những suy tư của người chiến sĩ
* Suy tư về cuộc chiến đấu “Vì lòng yêu tổ quốc”
 Tiếng gà giúp “ Vì xóm làng”
 người chiến sĩ “ Vì bà”
 nhận ra mục 
 đích chiến đấu “Vì tiếng gà”- “ổ trứng hồng”
 - Nhấn mạnh, khẳng định niềm tin vào chân 
 lí của cuộc chiến đấu: Chiến đấu để bảo vệ 
 những gì quý giá, thân thương nhất. 
 Điệp từ 
 “vì”, liệt kê - Nói lên quy luật tình cảm: tình cảm gia 
 đình làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương, 
 đất nước. III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
 Thể thơ năm chữ
 Hình ảnh thơ giản dị, mộc mạc, chân thực
 Điệp ngữ, đảo ngữ, so sánh, tính từ, động từ... III. Tổng kết
2. Nội dung 
 - Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ 
 và tình bà cháu thắm thiết. Chính tình cảm gia đình đã làm 
 sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước từ đó nhắc nhở 
 người chiến sĩ có trách nhiệm với đất nước.
 - Thể hiện tình cảm yêu thương, kính trọng và biết ơn về 
 những hi sinh to lớn của người bà kính yêu.